Φαρμακευτικές δερματίτιδες, Παρενέργειες (στο δέρμα) από φάρμακα, Φαρμακευτικά δερματικά εξανθήματα

ICD-10: Y84

Βλέπε και τους χρήσιμους πίνακες 1, 3, 4 στο παράρτημα ΙΙ, στο τέλος του 2ου τόμου.

Ορισμός

Παρενέργειες φαρμάκων με τη μορφή εξανθήματος και/ή κνησμού στο δέρμα.

 

Αιτία

Βλέπε τον παρακάτω πίνακα με παραδείγματα φαρμάκων, που τις προκαλούν.

Η αντίδραση μπορεί να είναι ανοσολογική (τύπου Ι-IV) ή μη-ανοσολογική (π.χ. απευθείας απελευθέρωση ισταμίνης, δοσοεξαρτώμενη δυσανεξία) κατά του φαρμάκου ή των μεταβολιτών του.

 

Συμπτώματα

Το φαρμακευτικό εξάνθημα εμφανίζεται συνήθως μέσα σε δύο εβδομάδες μετά από την έναρξη της φαρμακευτικής χορήγησης.

Κνίδωση/ αναφυλαξία (συνήθως σε παρεντερικά σκευάσματα) εκδηλώνεται μέσα σε λεπτά ως ώρες σε ασθενή με ευαισθησία.

Οι αντιδράσεις μπορούν επίσης να εμφανιστούν μετά από φαρμακευτική θεραπεία μεγάλης χρονικής διάρκειας εξαιτίας μεταβολής της έκκρισης/ του μεταβολισμού του φαρμάκου ή σε αύξηση της δόσης.

 

Παραδείγματα φαρμακευτικού εξανθήματος
Τύπος αντίδρασης Συχνότερα φάρμακα που το προκαλούν
Ακμή, διάφορες μορφές Ανδρογόνα, στεροειδή, λίθιο
Αλωπεκία Κυτταροστατικά, αντισυλληπτικά, αντιπηκτικά
Έκζεμα Πενικιλίνη, αλλοπουρινόλη, σουλφοναμίδη
Εξάνθημα – κηλιδοβλατιδώδες Αντιβιοτικά (κυρίως αμπικιλίνη), χλωροθειαζίδες, καρβαμαζεπίνη, αλλοπουρινόλη, τριμεθοπρίμη
Αποφολιδωτική ερυθροδερμία Καρβαμαζεπίνη, αλλοπουρινόλη, καπτοπρίλη, διλτιαζέμη
Σταθερό φαρμακευτικό εξάνθημα Τετρακυκλίνη, παρακεταμόλη, ΜΣΑΦ, φαιναζόνη
Φωτοευαισθησία Τετρακυκλίνη, χλωροθειαζίδη, ΜΣΑΦ, αναστολείς-ΜΕΑ

 

Οι φαρμακευτικές αντιδράσεις μπορούν να προκαλέσουν πολυάριθμες μορφές δερματικών αντιδράσεων και επιπλέον να μιμηθούν ή να προξενήσουν αληθινές δερματικές ασθένειες.

Σχεδόν όλα τα φάρμακα μπορούν να προκαλέσουν όλες τις μορφές δερματικών παρενεργειών, αλλά τα συχνότερα υπεύθυνα φάρμακα ανήκουν στις κατηγορίες:

Αντιβιοτικά, αντιεπιληπτικά, φάρμακα-ΚΝΣ, ΜΣΑΦ και αναστολείς-ΜΕΑ.

Είναι ασυνήθιστες οι αντιδράσεις από π.χ. αντιόξινα, διαζεπάμη, δακτυλίτιδα, βήτα-αποκλειστές και πρεδνιζολόνη.

 

Πολύ συχνή φαρμακευτική αντίδραση είναι το Κηλιδοβλατιδώδες εξάνθημα (τοξικοδερμία) με καλοήθη εξέλιξη.

 

Ασυνήθιστες φαρμακευτικές αντιδράσεις (και επικίνδυνες) είναι το

Βλεννογονοδερματικό σύνδρομο (σύνδρομο Steven-Johnson) (θνητότητα 5-15%),

η Τοξική επιδερμική νεκρόλυση (θνητότητα 10-30%),

το DRESS Drug Rash with Eosinophilia and Systemic Symptoms,

επανενεργοποίηση του λανθάνοντα ιού του έρπητα (θνητότητα 6-10%).

 

Σημεία επικίνδυνης φαρμακευτικής δερματοπάθειας είναι η εκτεταμένη ερυθρότητα, το δερματικό οίδημα, οι πόνοι, η δημιουργία φυσαλίδων, η αποκόλληση του δέρματος, η επίδραση της γενικής κατάστασης, ο πυρετός και η βλεννογονική συμμετοχή (οφθαλμοί, στόμα, γεννητική περιοχή).

 

Διαφορική διάγνωση

Αληθινά δερματικά νοσήματα: Ψωρίαση (σταγονοειδής, ερυθροδερμία, φλυκταινώδης –

μοιάζει με AGEP – [Οξεία Γενικευμένη Εξανθηματική Φλυκταίνωση]),

φυσαλιδώδεις δερματοπάθειες, SSSS (βλέπε το υποκεφάλαιο Μολυσματικό κηρίο).

 

Τα Λοιμώδη εξανθήματα είναι σε πολλές περιπτώσεις αδύνατο να διαχωριστούν από το κηλιδοβλατιδώδες φαρμακευτικό εξάνθημα.

Δε συνοδεύεται πάντα από πυρετό.

Πιο συχνά χαρακτηρίζεται από εξάνθημα στο πρόσωπο.

Ατομικό ιστορικό!

 

Διερεύνηση

Πολύ προσεκτικό ατομικό ιστορικό των λαμβανόμενων φαρμάκων.

Από τον ΕΟΦ παρέχονται πληροφορίες σχετικά με τη συχνότητα και τη μορφή των παρενεργειών από διάφορα φάρμακα.

Περισσότερο λεπτομερείς πληροφορίες είναι διαθέσιμες στο: www.drugeruptiondata.com.

Σε ορισμένες περιπτώσεις απαιτείται ιστολογικός έλεγχος, π.χ. αγγειίτιδες, φυσαλιδώδεις δερματοπάθειες.

 

Σε ήπιες αντιδράσεις και όταν πρόκειται για απαραίτητα φάρμακα, μπορεί να γίνει επανάληψη της έκθεσης του ασθενή κατά πρώτο λόγο με χορήγηση από το στόμα 1 – δόσης πρόκλησης.

Συχνά κάτι τέτοιο αφορά την PcV σχετικά με την οποία, όταν πρόκειται για έκδηλα συμπτώματα με κνησμό, απαιτείται παραπομπή σε αλλεργιολόγο για πρόκληση δερματικής δοκιμασίας με νυγμό.

Η RAST σπάνια βοηθάει σε PcV.

Η πρόκληση με ΑΣΟ αποτελεί επίσης αρμοδιότητα αλλεργιολόγου.

 

Βλέπε επίσης το υποκεφάλαιο Αλλεργία από Πενικιλίνη στο κεφάλαιο των νόσων του Αναπνευστικού.

Η οξεία αύξηση της τρυπτάσης-ορ. ενισχύει τη διάγνωση της αναφυλαξίας.

 

Θεραπεία

Διακοπή του πιθανού φαρμάκου (-ων) οδηγεί συνήθως σε υποχώρηση των βλαβών μέσα σε δύο εβδομάδες.

Τα ήπια εξανθήματα με κνησμό αντιμετωπίζονται με τοπικά στεροειδή κατηγορίας ΙΙΙ.

Τα αντιισταμινικά είναι χρήσιμα μόνο σε κνιδωτική αντίδραση, στην οποία συχνά χρησιμοποιούνται και τα στεροειδή από το στόμα.

Βλέπε το υποκεφάλαιο: Κνίδωση.

Στις σοβαρές φαρμακευτικές αντιδράσεις απαιτείται επείγουσα αντιμετώπιση από αλλεργιολόγο.

ΠΡΟΣΟΧΗ: Ενημέρωση του ιστορικού με ευανάγνωστο σημείο προειδοποίησης σε εμφανές σημείο!

Χορήγηση κάρτας προειδοποίησης στον ασθενή.

Αναφορά παρενεργειών:

Να διενεργείται πάντα σε σοβαρές φαρμακευτικές αντιδράσεις και σε φάρμακα νέας κυκλοφορίας.

Διαθέσιμα έντυπα σχετικά με τη φαρμακοεπαγρύπνηση μπορείτε να προμηθευτείτε από τον ΕΟΦ ή τους συνδέσμους (κίτρινη κάρτα):

http://www.eof.gr/assets/KITRINI_KARTA.pdf ή

https://www.eof.gr/web/guest/yellowgeneral ή

(την εφαρμογή για κινητό) https://kitrinikarta.eof.gr/.

Εμβάθυνση:

www.drugeruptiondata.com

Φαρμακευτική αγωγή

Αδρεναλίνη (επινεφρίνη).

Αντιισταμινικά: Δεσλοραταδίνη | Υδροξυζίνη υδροχλωρική | Σετιριζίνη | Λοραταδίνη.

Στεροειδή από το στόμα: Βηταμεθαζόνη | Πρεδνιζολόνη.

Στεροειδή κατηγορίας ΙΙΙ: Μομεταζόνη | Βηταμεθαζόνη.

 
Τελευταία ενημέρωση: Σεπτέμβριος 2018