Ορισμός
Το ατοπικό έκζεμα είναι μία χρόνια, κνησμώδης φλεγμονώδης δερματική νόσος, που μπορεί να σχετίζεται με άσθμα και/ή αλλεργικό συνάχι και με την οικογενή εκδήλωση αυτών των νοσημάτων, που χαρακτηρίζονται ατοπικά (άτομα με κληρονομική προδιάθεση να αντιδρούν με έντονη ανοσολογική απάντηση σε διάφορες συνήθεις ουσίες του εαρινού περιβάλλοντος).
Οι ατοπικοί εκδηλώνουν διαφορετικά συμπτώματα, όσο περνάει η ηλικία τους (βλέπε Συμπτώματα).
Αιτίες
Συνδυασμός κληρονομικότητας και περιβάλλοντος.
Το δέρμα παρουσιάζει μία ιδιοσυστατική προδιάθεση σε ξηρότητα, κνησμό και έκζεμα.
Η λειτουργία του φραγμού είναι μειωμένη ακόμη και σε οπτικά φυσιολογικό δέρμα.
Σε ορισμένα άτομα τα συμπτώματα εξαρτώνται επιπλέον και από μία ανισορροπία της ανοσολογικής άμυνας του σώματος με υπεραντίδραση στην ύπαρξη φυσικών και συνηθισμένων ουσιών.
Επιβαρυντικοί παράγοντες:
Κλιματολογικές συνθήκες:
Ψύχος, ξηρός αέρας και διακυμάνσεις της θερμοκρασίας.
Μηχανικοί παράγοντες:
Ερεθιστικές για το δέρμα ουσίες, μάλλινα ρούχα, ‘‘που τσιμπάνε’‘, ολοσυνθετικά υλικά ενδυμασίας μπορούν να το επιδεινώσουν, περιβάλλον με σκόνη, μηχανική τριβή του δέρματος.
Σκούπισμα:
Νερό, σαπούνι, απορρυπαντικά, καθαριστικά υλικά, καθώς και υπερβολικά συχνή κολύμβηση και ντους.
Η κολύμβηση σε πισίνα (με χλωριωμένο νερό) προκαλεί συνήθως επιδείνωση.
Στρες:
Ψυχικό στρες.
Κατά τη φυσική καταπόνηση με εφίδρωση εκλύεται συχνά κνησμός.
Λοίμωξη:
Τόσο οι εντοπισμένες λοιμώξεις (βακτήρια/μύκητες στο έκζεμα ή ιοί: Έρπης, μολυσματική τέρμινθος), καθώς και συστηματικές λοιμώξεις.
Σε ατοπικό έκζεμα το δέρμα συχνά αποικίζεται από χρυσίζοντα σταφυλόκοκκο, ο οποίος εύκολα προκαλεί λοιμώξεις στο έκζεμα.
Αναπνευστικές αλλεργίες.
Οι αναπνευστικές αλλεργίες (ρινίτιδα, επιπεφυκίτιδα, άσθμα) επιδεινώνουν ακόμη και το ατοπικό έκζεμα.
Αερομεταφερόμενες ουσίες:
Γρασίδι, γύρη από δέντρα, πιτυρίδα από ζώα με τρίχωμα, ακάρεα και μούχλα μπορούν πιθανόν να επιδεινώσουν το έκζεμα.
Αλλεργία:
Η γνήσια τροφική αλλεργία ως παράγοντας, που συμμετέχει, αποκτά σημασία ιδιαίτερα σε νήπια και μικρά παιδιά με εκτεταμένο έκζεμα και πολύ ενοχλητικό κνησμό.
Συνήθως πρόκειται για αλλεργία κατά του αυγού, του γάλατος, του σιταριού και των ψαρικών.
Η αλλεργία στο γάλα αγελάδας συνήθως εξαφανίζεται κατά την προσχολική ηλικία, η αλλεργία στο αυγό στην ηλικία περίπου των 7-8 ετών, ενώ η αλλεργία στο ψάρι συνήθως διαρκεί σε ολόκληρη τη ζωή.
Τρόφιμα:
Σε μικρά παιδιά μπορεί να προκληθεί αλλεργία και έκζεμα από γάλα αγελάδας και αυγά.
Σε ενήλικες τα τρόφιμα εμπλέκονται σπάνια ή ποτέ.
Ωστόσο συνήθως τα εσπεριδοειδή, οι ντομάτες, τα δυνατά μπαχαρικά, οι φράουλες και τα οστρακοειδή μπορούν να δράσουν ως άτυποι παράγοντες κνησμού (όχι αλλεργικού).
Συμπτώματα
Απαραίτητη προϋπόθεση για το έκζεμα είναι να προκαλεί πολύ κνησμό, εντοπισμένο ή γενικευμένο κνησμό.
Συχνά υπάρχει διακύμανση του βαθμού έντασης.
Συνήθως επιδεινώνεται κατά τη διάρκεια του χειμερινού εξαμήνου.
Είναι τυπική η επέκταση, η οποία μεταβάλλεται με το χρόνο.
Βλέπε παρακάτω.
Στο δέρμα μπορεί να εμφανιστεί ‘‘λευκός δερμογραφισμός’‘ αγγειοσυστολή αντί για αγγειοδιαστολή σε εκδορά του δέρματος.
Στα περισσότερα άτομα η προσβολή συμβαίνει πριν από την ηλικία των 5 ετών.
Στους περισσότερους τα συμπτώματα υποχωρούν κατά τη διάρκεια της σχολικής ηλικίας.
Ωστόσο το δέρμα συνεχίζει να είναι ευαίσθητο και περίπου το 25% αναπτύσσει αργότερα στη ζωή του έκζεμα των χεριών.
Γι’ αυτό είναι σημαντικός ο επαγγελματικός προσανατολισμός στη διάρκεια της εφηβικής ηλικίας (αποφυγή εργασίας με υγρασία, βρωμιά ή ερεθιστική για το δέρμα).
Το ατοπικό έκζεμα μπορεί επιπλέον να προσβάλλει και ενήλικα άτομα.
Το ατοπικό έκζεμα στην παιδική ηλικία μπορεί να θεραπευτεί αυτόματα περίπου στην έναρξη του σχολείου, αλλά μπορεί επίσης να μεταπέσει σε αλλεργία σε γύρη-/τρίχωμα ζώων-/ακάρεα κατά την ανάπτυξη.
Μπορεί αργότερα να μεταπηδήσει σε άσθμα, καθώς και σταδιακά σε τροφική αλλεργία
(‘‘Αλλεργική Πορεία’‘, καθώς το άτομο αναπτύσσεται).
