Βλέπε επίσης το υποκεφάλαιο Αποκόλληση υαλοειδούς κάτω από την επικεφαλίδα Οφθαλμικά νοσήματα, που επηρεάζουν την όραση.
Συνηθέστερα λόγω αιμορραγίας από νεοαγγείωση σε πολλαπλασιαστική διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια.
Επίσης λόγω κάκωσης και αντίστοιχα εκφύλισης της ωχράς κηλίδας.
Απώλεια όρασης με αρκετά ταχεία έναρξη.
Συχνά, αλλά όχι πάντα έχει προηγηθεί η εμφάνιση διάχυτων σκούρων κηλίδων (μαύρες τελείες) στο οπτικό πεδίο και φωτοψίες κυρίως σε οφθαλμικές κινήσεις.
Κατά την εξέταση με οπίσθιο φωτισμό διαπιστώνεται ελάττωση ή πλήρης κατάργηση του ερυθρού αντανακλαστικού του φωτός.
Παραπομπή σε οφθαλμολογική κλινική.
Μόλις η αιμορραγία έχει απορροφηθεί, γίνεται βυθοσκόπηση και, εφόσον κριθεί απαραίτητο, αντιμετωπίζεται η αμφιβληστροειδοπάθεια.
Μερικές φορές πραγματοποιείται εξέταση του οπισθίου τμήματος του οφθαλμού με απευθείας υπερηχογραφικό έλεγχο.
Σε πολύ έντονη αιμορραγία, η οποία δεν υποχωρεί σε εύλογο χρονικό διάστημα, μπορεί να μελετηθεί το ενδεχόμενο χειρουργικής αντιμετώπισης της αιμορραγίας.
Γκρίζες σκιές περιφερικά στο οπτικό πεδίο του ενός οφθαλμού, οι οποίες στη συνέχεια εξαπλώνονται προς το κέντρο.
Συχνότερα ξεκινά από το κάτω/ έσω τμήμα του οπτικού πεδίου.
Συχνά, όχι όμως πάντα έχει προηγηθεί η εμφάνιση σκούρων κηλίδων στο οπτικό πεδίο και/ή φωτοψίες (σπίθες, αστραπές) περιφερικά.
Στο αρχικό στάδιο της νόσου είναι δυσχερής η διαπίστωση κάποιας βλάβης με την άμεση οφθαλμοσκόπηση.
Όταν όμως έχουν επηρεαστεί τα κεντρικά τμήματα του οπτικού πεδίου, μπορεί κάποιος να δει την γκρίζα αποκολλημένη περιοχή του αμφιβληστροειδούς.
Ελέγξτε τα οπτικά πεδία.
Φαινόμενο αύρας σε ημικρανία, αποκόλληση υαλοειδούς σώματος.
Οι φωτοψίες δεν είναι ασυνήθιστες σε προβλήματα του αυχένα.
Παραπομπή επειγόντως σε οφθαλμολογική κλινική.
Η μοναδική θεραπεία της αποκόλλησης του αμφιβληστροειδούς είναι η χειρουργική επέμβαση ή σε ορισμένες περιπτώσεις με λέιζερ ή κρυοθεραπεία.
Αν έχει αποκολληθεί το κεντρικό τμήμα του αμφιβληστροειδούς, απαιτείται επείγουσα επέμβαση, για να διασωθεί η κεντρική όραση.
Σε πρώιμο στάδιο, όταν τα μοναδικά συμπτώματα του ασθενούς είναι μαύρες κηλίδες στο οπτικό πεδίο και φωτεινές λάμψεις, τα οποία αποτελούν ενδείξεις αποκόλλησης του υαλοειδούς σώματος, μπορεί να έχει προκληθεί κάποια ρήξη του αμφιβληστροειδούς.
Η συγκεκριμένη βλάβη μπορεί να αντιμετωπιστεί με λέιζερ, ώστε να αποφευχτεί η εξέλιξή της σε αποκόλληση του αμφιβληστροειδούς.
Αν η αποκόλληση του αμφιβληστροειδούς χειρουργηθεί στην οξεία φάση και δεν υπάρχει συμμετοχή της ωχρής κηλίδας, η πρόγνωση είναι κατά κανόνα εξαιρετική.
Αυξανόμενη θόλωση του κερατοειδούς χιτώνα.
Υπάρχουν πολλές μορφές και αίτια, όπως εκφυλιστικές αλλοιώσεις λόγω ηλικίας, υπολειμματικές καταστάσεις λόγω φλεγμονών του οφθαλμού, καθώς και μία κληρονομική παραλλαγή.
Προοδευτική απώλεια της όρασης με ευαισθησία στο φως.
Από οφθαλμίατρο.
Σε κληρονομικές παραλλαγές μπορεί σε πρώιμα στάδια να έχει θέση η χειρουργική του κερατοειδούς (κερατοπλαστική), κατά την οποία απομακρύνονται τμήματα του κερατοειδούς χιτώνα.
Σε δεύτερο χρόνο μπορεί να γίνει μεταμόσχευση κερατοειδούς.
Αγγειακή νόσος.
Οι προδιαθετικοί παράγοντες είναι οι ίδιοι, όπως και σε άλλα αγγειακά νοσήματα, με κίνδυνο εμβολής:
Κάπνισμα, υπέρταση, διαβήτης, υψηλά επίπεδα λιπιδίων αίματος, πολυκυτταραιμία, θρομβοκυττάρωση, αρρυθμία, μεγάλη ηλικία.
Οξεία μονόπλευρη τύφλωση ή απώλεια οπτικού πεδίου.
Δεν προηγείται κανένα πρόδρομο σύμπτωμα, εκτός από το ότι πρωτύτερα μπορεί να είχε συμβεί παροδική αμαύρωση.
Αμφιβληστροειδική ημικρανία (σταδιακή έναρξη συμπτωμάτων), γλαύκωμα (υψηλή ενδοφθάλμια πίεση),
παροδικές απώλειες όρασης λόγω υψηλής ενδοκράνιας πίεσης (αποκλείστε το οίδημα της οπτικής θηλής),
οπτική νευρίτιδα (σκλήρυνση κατά πλάκας, απώλεια της κεντρικής όρασης, συχνά άλγος κατά τις κινήσεις των οφθαλμών), κροταφική αρτηρίτιδα (έλεγχος ΤΚΕ, ψηλάφηση των κροταφικών αρτηριών),
απόφραξη κλάδου της κεντρικής αρτηρίας (προκαλεί περιορισμένο έλλειμμα οπτικού πεδίου).
Στην οξεία φάση έλεγχος ΤΚΕ + ψηλάφηση κροταφικής αρτηρίας.
Στη συνέχεια διερεύνηση προδιαθετικών παραγόντων για εμβολή:
ΑΠ, Hb, PLT, γλυκόζη πλάσματος, ΗΚΓ, επίπεδα λιπιδίων. Κάπνισμα;
Επείγουσα παραπομπή σε νευρολογική ή παθολογική κλινική.
Αντιμετωπίζεται, όπως ένα ΠΙΕ/ΑΕΕ.
Δεν υπάρχει θεραπεία, επειδή όμως υπάρχει κίνδυνος για μακροχρόνιες επιπλοκές, όπως νεοαγγείωση στο μάτι, ο ασθενής πρέπει να παρακολουθείται από οφθαλμίατρο.
Αντιμετωπίστε τους παράγοντες κινδύνου αγγειακών νοσημάτων και φροντίστε για τη διακοπή του καπνίσματος.
Σπινθηροβόλο σκότωμα, δηλαδή φωτεινές, συχνά κυκλικές κηλίδες στο κέντρο του οπτικού πεδίου με ακανθώδη αυξομειούμενης έντασης περιφέρεια.
Το σπινθηροβόλο σκότωμα εξαπλώνεται στη συνέχεια στην περιφέρεια.
Μερικές φορές προοδευτική θόλωση στο κέντρο του οπτικού πεδίου.
Επίσης μπορεί να εκδηλώνεται σαν μία ποσότητα από ’’πυγολαμπίδες’’, που χορεύουν κυκλικά στο οπτικό πεδίο.
Συνήθως η διάρκεια ποικίλλει από μερικά λεπτά μέχρι μία ώρα – συμπτώματα αύρας.
Κατά κανόνα το σκότωμα εξαφανίζεται, μόλις ξεκινά η κεφαλαλγία.
Γενικά πρόκειται για κεφαλαλγία ημικρανίας με συχνά συνοδά συμπτώματα (κόπωση, χασμουρητά κ.ά.
Βλέπε το υποκεφάλαιο Ημικρανία στο κεφάλαιο των νευρολογικών νοσημάτων).
Φαινόμενα αύρας / σπινθηροβόλο σκότωμα μπορεί επίσης να εκδηλωθεί ως μεμονωμένο σύμπτωμα χωρίς κεφαλαλγία – ’’Οφθαλμική ημικρανία’’.
Παροδική αμαύρωση, αποκόλληση υαλοειδούς σώματος.
Τα ΜΣΑΦ αποτελούν κατάλληλη θεραπεία στη διάρκεια της φάσης αύρας, αλλά όχι οι τριπτάνες!
Βλέπε το υποκεφάλαιο Ημικρανία, στο κεφάλαιο των νευρολογικών νοσημάτων.
Αγγειακή νόσος, ιδιαίτερα όταν συνυπάρχουν υπέρταση, διαβήτης, υπερλιπιδαιμία, αρτηριοσκλήρυνση και κάπνισμα ως προδιαθεσικοί παράγοντες.
Επιπλέον παράγοντες κινδύνου αποτελούν και τα συνδυασμένα αντισυλληπτικά σκευάσματα και η ημικρανία με αύρα.
Μονόπλευρη, ταχεία σε διάρκεια ωρών απώλεια της όρασης.
Κατά την οφθαλμοσκόπηση φαίνονται στο βυθό του οφθαλμού άφθονες αιμορραγίες (αμφιβληστροειδούς) σχήματος φλόγας, διευρυσμένα φλεβικά αγγεία και συχνά οίδημα οπτικής θηλής.
Λείπει η αιτιολογική θεραπεία στο οξύ στάδιο.
Συστήνεται έλεγχος τυχόν παραγόντων κινδύνου.
Δε χρειάζεται επείγουσα παραπομπή σε οφθαλμολογική κλινική (επικοινωνήστε τηλεφωνικά με οφθαλμίατρο), αλλά χρειάζεται παρακολούθηση από οφθαλμίατρο.
Σε οίδημα ωχρής κηλίδας μπορεί να εξεταστεί το ενδεχόμενο θεραπείας με ένεση μέσα στο υαλοειδές σώμα με δεξαμεθαζόνη.
Σε εκτεταμένη αμφιβληστροειδική ισχαιμία ενέχει κίνδυνος νεοαγγείωσης, που μπορεί να οδηγήσει σε αιμορραγίες και δευτεροπαθές γλαύκωμα.
Η θεραπεία εδώ συνίσταται σε φωτοπηξία με λέιζερ.
Επειδή υπάρχει κάποια συσχέτιση μεταξύ της θρόμβωσης της κεντρικής φλέβας και του ’’κοινού’’ χρόνιου γλαυκώματος, συστήνεται συνέχιση της παρακολούθησης από οφθαλμίατρο.
Επανεκτίμηση, όσο αφορά τους καρδιαγγειακούς παράγοντες.
Βλέπε επίσης το υποκεφάλαιο: Κροταφική αρτηρίτιδα στο κεφάλαιο των νόσων του μυοσκελετικού συστήματος, καθώς και τη θεραπεία με Κορτικοστεροειδή στο κεφάλαιο των νόσων των ενδοκρινών αδένων.
Απόφραξη της κεντρικής αρτηρίας του αμφιβληστροειδούς με επακόλουθη ισχαιμία.
Πάρα πολύ ξαφνική έναρξη με μονόπλευρη απώλεια όρασης/θόλωση όρασης.
Συχνά αίσθημα κακουχίας, χαμηλή πυρετική κίνηση, ευαισθησία πάνω από τους μυς της μάσησης και την κορυφή του κεφαλιού, κεφαλαλγία.
Η οφθαλμοσκόπηση αποκαλύπτει αποχρωματισμό του αμφιβληστροειδούς χιτώνα, μερικές φορές με μία διαυγή ερυθρή κηλίδα κεντρικά στην ωχρή κηλίδα.
Η ευαισθησία της κροταφικής αρτηρίας κατά την ψηλάφησή της αποτελεί συνηθισμένο εύρημα.
Η ΤΚΕ κατά κανόνα ανευρίσκεται πολύ υψηλή.
Κεφαλαλγία τάσης.
Απαιτείται πολύ μεγάλη βιασύνη, όσο αφορά την έναρξη χορήγησης στεροειδών σε υψηλή δόση – 60 mg πρεδνιζολόνης από το στόμα με πολύ βραδεία ελεγχόμενη σταδιακή μείωση της δόσης.
Μπορεί να επακολουθήσει προσβολή και του άλλου οφθαλμού μέσα σε μερικές μόνο ώρες!
Γι’ αυτό η χορήγηση των στεροειδών πρέπει να διατηρηθεί μέχρι την επάνοδο της ΤΚΕ σε φυσιολογικά επίπεδα.
Βιοψία κροταφικής αρτηρίας μέσα σε δύο ημέρες.
Δεν υπάρχει κανένας λόγος παραπομπής σε οφθαλμολογική κλινική στο οξύ στάδιο.
Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει θεραπεία για τις βλάβες της όρασης και η πρόγνωση, όσο αφορά τις οπτικές λειτουργίες, είναι πτωχή.
Η θεραπεία πρέπει είτε να χορηγηθεί απευθείας από παθολογική κλινική είτε σε στενή συνεργασία με αυτήν και, αν έχει επηρεαστεί η γενική κατάσταση υγείας του ασθενή, απαιτείται επείγουσα παραπομπή.
Η παραπομπή σε οφθαλμίατρο για παρακολούθηση είναι χρήσιμη μετά την οξεία φάση, ώστε να διαγνωστούν έγκαιρα τυχόν όψιμες επιπλοκές, εντοπισμένες στον οφθαλμό.
Φαρμακευτική αγωγή
Στεροειδή: Πρεδνιζολόνη.
Οίδημα του οπτικού νεύρου στο βυθό του οφθαλμού (οπτική θηλή).
Αυξημένη ενδοκρανιακή πίεση λόγω εγκεφαλικού όγκου, τραυματισμού, ενδο- ή εξωκρανιακής αιμορραγίας, ΑΕΕ ή σοβαρής υπέρτασης κ.ά.
Οπτικές συσκοτίσεις, δηλαδή σκοτεινιάζει μπροστά από τον ένα ή και τους δύο οφθαλμούς.
Ίσως διπλωπία, περιορισμός οπτικών πεδίων και διαταραχές αντίληψης των χρωμάτων.
Προοδευτική επιδείνωση σε διάρκεια εβδομάδων.
Ίσως κεφαλαλγία (κυρίως τις πρωινές ώρες και όταν αυξάνεται η ενδοκοιλιακή πίεση, όπως π.χ. σε βήχα, αφόδευση), ναυτία, εμετός.
Ενδεχομένως νευρολογικά ελλείμματα, το είδος των οποίων εξαρτάται από την περιοχή του εγκεφάλου, που έχει προσβληθεί.
Ασαφή όρια οπτικής θηλής, συχνότερα αμφοτερόπλευρη. Συμφόρηση αγγείων αμφιβληστροειδούς, ίσως αιμορραγίες.
ΑΠ. CT-εγκεφάλου.
Στην καθημερινή ιατρική πράξη η διερεύνηση πραγματοποιείται επειγόντως σε παθολογική ή νευρολογική κλινική.
Απαιτείται θεραπεία των κύριων εκλυτικών αιτίων.
Το οίδημα αντιμετωπίζεται συμπτωματικά με διουρητικά και στεροειδή.
ΑΕΕ.
Οξεία απώλεια της όρασης στο ήμισυ του οπτικού πεδίου.
Συχνά αντί για το παραπάνω ο ασθενής αναφέρει απώλεια όρασης του ενός οφθαλμού.
Η διάγνωση της ομώνυμης ημιανοψίας γίνεται με την απλή μέθοδο ελέγχου των οπτικών πεδίων κατά αντιπαράθεση και δεν απαιτεί καθόλου έλεγχο με περιμετρία και επομένως καθόλου παραπομπή σε οφθαλμολογική κλινική.
Επείγουσα παραπομπή σε παθολογική ή νευρολογική κλινική.
Σκοπός της παρακολούθησης, που ακολουθεί, είναι η βέλτιστη διόρθωση της ΑΠ, του λιπιδαιμικού προφίλ, της καρδιακής λειτουργίας, της γλυκόζης αίματος και άλλων προδιαθετικών παραγόντων ΑΕΕ.
Διακοπή καπνίσματος!
Φλεγμονώδης και απομυελινωτική νόσος, που προσβάλλει το οπτικό νεύρο.
Μπορεί να αποτελεί το πρώτο σημείο σκλήρυνσης κατά πλάκας ή σαρκοείδωσης.
Αρκετά ταχεία (ώρες ως μία/κάποιες εβδομάδες) έναρξη απώλειας της όρασης, η οποία μπορεί να γίνει σοβαρή.
Συχνά –όχι όμως πάντα – συνδυάζεται με άλγος κατά τις οφθαλμικές κινήσεις.
Συχνότερα είναι μονόπλευρη, αλλά μπορεί να είναι και αμφοτερόπλευρη.
Διαταραχή αντίληψης των χρωμάτων.
Συχνότερα δε διαπιστώνονται παθολογικά ευρήματα στην οφθαλμοσκόπηση, αλλά όταν πρόκειται για σοβαρή φλεγμονή, μπορεί να συνοδεύεται από οίδημα οπτικής θηλής.
Μερικές φορές υπάρχουν διαταραχές του φωτοκινητικού αντανακλαστικού.
Όταν η διάγνωση είναι αμφίβολη, συνιστάται παραπομπή σε οφθαλμολογική κλινική.
Οι ασθενείς, στους οποίους υπάρχει υποψία σκλήρυνσης κατά πλάκας, πρέπει να παραπέμπονται σε νευρολόγο για διερεύνηση, η οποία αρχικά θα περιλαμβάνει MRI.
Όταν η φλεγμονή είναι πολύ ισχυρή και συνοδεύεται από υψηλού βαθμού απώλεια της όρασης ή αμαύρωση, εξετάζεται το ενδεχόμενο χορήγησης υψηλών δόσεων στεροειδών.
Στην πραγματικότητα δεν πρόκειται για οφθαλμική νόσο, αλλά σχεδόν πάντα αποτελεί ένα εντοπισμένο σύμπτωμα στα πλαίσια γενικευμένης αγγειακής νόσου ή στένωσης καρωτίδας.
Η συχνότερη αιτία είναι προσβολή από ΠΙΕ.
Παροδική μονόπλευρη απώλεια της όρασης ή τύφλωση συχνότερα διάρκειας από δευτερόλεπτα μέχρι λεπτά.
Μερικές φορές η διάρκεια μπορεί να φτάσει τη μία ώρα.
Φυσιολογική κατάσταση οφθαλμών.
Στο οξύ στάδιο τίποτε περισσότερο από ό,τι αναφέρεται παρακάτω.
Συνιστάται παρακολούθηση σε δεύτερο χρόνο με σκοπό τη βέλτιστη ρύθμιση της λειτουργίας της καρδιάς, των αγγείων, του επιπέδου λιπιδίων και της γλυκόζης αίματος.
Επείγουσα παραπομπή σε νευρολογική ή παθολογική κλινική.
Συνιστάται η διαχείριση του ασθενούς να γίνεται, όπως, όταν αφορά ΠΙΕ/ ΑΕΕ.
Υπάρχει κίνδυνος μόνιμης τύφλωσης ή ΑΕΕ.
Στην κλινική πρέπει να γίνει υπέρηχος των καρωτίδων και εξετάζεται το ενδεχόμενο έναρξης θεραπείας με ασενοκουμαρόλη και/ή χειρουργικής αντιμετώπισης.
Αντικειμενική εξέταση καρδιάς και ΤΚΕ με τη σκέψη σε τυχόν ύπαρξη κροταφικής αρτηρίτιδας.
’’Μεταρινική σταγόνα’’ (= Ρινίτιδα με έκκριση από τη μύτη, που ρέει προς τα πίσω, αλλεργικής αιτιολογίας ή ρινίτιδας λόγω άλλων αιτίων), ενοχλήσεις δυσφωνίας, συμπεριφορά, που μοιάζει με τικς, χρόνια βρογχίτιδα (με πιο συχνή αιτία το κάπνισμα), υπεραντιδραστικοί βλεννογόνοι φάρυγγα, γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση, αναστολείς-ΜΕΑ, σύνδρομο Sjögren με ξηρότητα λάρυγγα, βραχνάδα και βραχνή φωνή, ξηρότητα φάρυγγα/φωνητικών χορδών λόγω γήρανσης, άσθμα με παραγωγή βλέννας, ξερόβηχας λόγω συνήθειας ([πρόκειται για κακή]-συνήθεια, νευρικότητα, σύνδρομο Tourette), δυσφαγία (π.χ. μετά από ΑΕΕ), καταπονημένες/ οιδηματώδεις φωνητικές χορδές, ατροφικές φωνητικές χορδές σε ηλικιωμένους.
Ιστορικό.
Γνωστή αλλεργία, σημεία γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης/ νυκτερινών ενοχλήσεων, κάπνισμα, αναστολείς-ΜΕΑ, ’’τρίζουσα’’ φωνή; ΩΡΛ/κή εκτίμηση, ακρόαση πνευμόνων.
Αν χρειαστεί, σπιρομέτρηση, ενδεχομένως εξέταση για τυχόν αλλεργίες.
Αιτιολογική.
Σε ’’μεταρινική σταγόνα’’ μπορείτε να δοκιμάσετε τα ρινικά στεροειδή.
Ο ξερόβηχας/η βραχνάδα εξαιτίας γήρανσης των βλεννογόνων των φωνητικών χορδών αντιμετωπίζεται με κατανάλωση υγρών, καθώς και ‘’προθέρμανση’’ πριν από καταπόνηση της φωνής.
Πιείτε μια γουλιά νερό αντί για ξερόβηχα.
Βλέπε επίσης το υποκεφάλαιο Θεραπεία εκζέματος.
Μεταβολή της χημικής σύστασης του δέρματος με επακόλουθη πολύ μικρή περιεκτικότητα νερού.
Μεταβολή της σύνθεσης λιπιδίων.
Συχνά επίδραση της λετουργίας του δερματικού φραγμού, κάτι το οποίο οδηγεί στην απώλεια περισσότερου νερού από το δέρμα, όπως και το ότι γίνεται πιο ευαίσθητο σε εξωτερικές επιδράσεις.
Μπάνιο/ ντουζ πολύ πιο συχνά, από όσο χρειάζεται.
Ξηρό χειμερινό κλίμα με ψύχος.
Σαπούνια, ισχυρά καθαριστικά υλικά, διαλυτικά μέσα, ατοπική προδιάθεση, αύξηση ηλικίας.
Ερυθρότητα, απολέπιση, ατονία, άγρια υφή και σκασίματα.
Τάση, κνησμός και τσιμπήματα.
Θεραπεύστε τυχόν έκζεμα, μειώσετε τα ντουζ και το μπάνιο, αποφύγετε την επαφή με εξωτερικούς βλαβερούς παράγοντες (ψυχρό/ ξηρό κλίμα, ισχυρά σαπούνια, υλικά πλυσίματος πιάτων, υλικά καθαρισμού, σαμπουάν κτλ).
Οι μαλακτικές κρέμες ή λοσιόν αποτελούν σημαντικά συμπληρώματα.
Αιθέριο έλαιο ντουζ σε υγρό δέρμα μετά από το ντουζ εισχωρεί γρήγορα και αποτελεί εναλλακτική λύση, όσο αφορά την επάλειψη με μαλακτικά.
Φαρμακευτική αγωγή
Μαλακτικά
Με γλυκερόλη.
Με καρβαμίδη.
Με προπυλενογλυκόλη.
Διάφορα.
Ξηροστομία:
Υποκειμενική αίσθηση ξηρότητας της στοματικής κοιλότητας.
Μειωμένη έκκριση σιέλου (σιελοπενία):
Με αντικειμενική μέτρηση, όταν η φυσιολογική κατώτερη τιμή έκκρισης σιέλου με διέγερση είναι < 0,7 mL/λεπτό.
Η φυσιολογική έκκριση σιέλου σε ηρεμία είναι < 0,1 mL/λεπτό. Φυσιολογικά κυμαίνεται μεταξύ 0,25-0,35 ml/λεπτό.
Όσο μεγαλώνει είναι η ηλικία – ιδιαίτερα σε γυναίκες.
Σκευάσματα αντιυπερτασικά, πολλά ψυχοφάρμακα (κυρίως υψηλές δόσεις νευροληπτικών, αντικαταθλιπτικά), κατά του άσθματος και κατά των αλλεργιών.
Περίπου 200 φαρμακευτικά σκευάσματα προκαλούν ξηροστομία ως ανεπιθύμητη ενέργεια, π.χ. αντιχολινεργικά, κατασταλτικά της δραστηριότητας του συμπαθητικού, κατασταλτικά με κεντρική δράση ή διουρητικά, αντιισταμινικά, αντιαρρυθμικά, οπιούχα, κυτταροστατικά.
Η πολυφαρμακία ενισχύει τις ενοχλήσεις, σε νοσήματα, όπως ρευματοειδή αρθρίτιδα, σύνδρομο Sjögren, νόσο Parkinson, κατάθλιψη, διαβήτη, πυρετό, ουραιμία, ακτινοθεραπεία κεφαλής και τραχήλου, σε αναπνοή από το στόμα και σε στρες.
Η μειωμένη έκκριση σιέλου αποτελεί το μεγαλύτερο μεμονωμένο παράγοντα κακής στοματικής υγιεινής.
Δυσχέρεια ομιλίας, κατάποσης, μάσησης, δυσάρεστη γεύση/αλλοίωση της γευστικής ικανότητας, κακοσμία στοματικής κοιλότητας, κνησμός, εύθρυπτοι βλεννογόνοι, λοιμώξεις στοματικής κοιλότητας, τερηδόνα και απώλεια δοντιών, επιδείνωση ποιότητας ζωής, ραγάδες στις γωνίες των χειλιών, σχίσιμο χειλιών, σάλιο με φυσαλίδες ή παχύρευστο, ξηρότητα εδάφους στοματικής κοιλότητας, ευμεγέθεις και ευαίσθητοι στην ψηλάφηση σιελογόνοι αδένες.
Πρόκληση ερεθισμού και ενεργοποίησης των σιελογόνων αδένων με γεύσεις και μάσηση.
Η μάσηση τσίχλας, όπως και οι τροφές, που είναι σκληρές στη μάσηση, διεγείρουν τη λειτουργία των σιελογόνων αδένων.
Σε μόνιμη ξηροστομία απαιτείται διέγερση των σιελογόνων αδένων ‘’διά βίου’’ πολλές φορές κάθε μέρα.
Αν χρειαστεί, γέλη ενυδάτωσης της στοματικής κοιλότητας για τη νύχτα.
Η θεραπεία με φαρμακευτικά σκευάσματα, που προκαλούν ξηροστομία, πρέπει να αναθεωρηθεί.
Σχολαστική στοματική υγιεινή με οδοντόκρεμα, που περιέχει φθόριο.
Ίσως είναι χρήσιμη η προσθήκη δισκίων με φθόριο σε κίνδυνο δημιουργίας τερηδόνας.
Η ξηροστομία προδιαθέτει την ανάπτυξη μυκητιασικής λοίμωξης.
Αντιμετωπίζεται με νυστατίνη.
Η μυκητίαση της γωνίας των χειλιών αντιμετωπίζεται με μικοναζόλη + υδροκορτιζόνη.
Χορήγηση παρασυμπαθητικομιμητικών, όπως σκευασμάτων πιλοκαρπίνης στο σύνδρομο Sjögren και σε ξηροστομία μετά από ακτινοθεραπεία.
Αποφυγή ροφημάτων, που περιέχουν ζάχαρη ως γλυκαντικό.
Συστήνετε χρήση κοινού πόσιμου νερού ή επιτραπέζιου νερού (που περιέχει κάποιο προστατευτικό ποσό φυσικού φθορίου).
Φαρμακευτική αγωγή
Γέλη ενυδάτωσης στοματικής κοιλότητας
Διεγερτικά σιέλου
Μικοναζόλη + υδροκορτιζόνη
Νυστατίνη
Στοματικό διάλυμα.
Παρασυμπαθητικομιμητικά
Πιλοκαρπίνη.
Προϊόντα, που περιέχουν φθόριο για πρόληψη τερηδόνας
Φυτικά προϊόντα (στα φαρμακεία, χωρίς συνταγή).
Πρωτοπαθείς όγκοι εγκεφάλου καλοήθεις ή κακοήθεις (και οι τύποι είναι το ίδιο συχνοί, περίπου 900 περιστατικά/έτος στη Σουηδία).
Οι δευτεροπαθείς όγκοι – μεταστάσεις προέρχονται συνήθως από κακοήθη μελανώματα, από καρκίνο του μαστού, του πνεύμονα ή του νεφρού.
Οι όγκοι ταξινομούνται ανάλογα με το βαθμό κακοήθειας, τον τύπο των κυττάρων και την εντόπιση.
Οι όγκοι του εγκεφάλου εμφανίζονται σε όλες τις ηλικίες.
Η επίπτωση των καλοήθων μηνιγγιωμάτων (σε υπέρβαρες γυναίκες) αυξάνεται σε όλες τις ηλικίες, ενώ των γλοιωμάτων υψηλής κακοήθειας παρουσιάζουν τη μέγιστη συχνότητα στην ηλικία των 60-70 ετών.
Δεν έχει τεκμηριωθεί κάποια σχέση με αλκοόλ, καπνό (κάπνισμα), γραμμές υψηλής τάσης ή κινητά τηλέφωνα και όγκο εγκεφάλου.
Η κληρονομικότητα μπορεί να συνεπάγεται αυξημένο κίνδυνο, όπως και η ακτινοβολία.
Τα συμπτώματα εξαρτώνται από την εντόπιση του όγκου και την ταχύτητα, με την οποία αναπτύσσεται, και από το αν ο όγκος δημιουργεί αυξημένη ενδοκρανιακή πίεση, εγκεφαλικό οίδημα.
Τα συμπτώματα μπορεί να έχουν ξεκινήσει από μέρες – εβδομάδες ή σε άλλες περιπτώσεις να είναι αθόρυβα για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
Εστιακά συμπτώματα διέγερσης ή ελλείμματος, ανάλογα με την εντόπιση, αποτελούν στις περισσότερες περιπτώσεις τα πρώτα συμπτώματα.
Τα πιο συνηθισμένα συμπτώματα είναι οι επιληπτικοί σπασμοί, οι μεταβολές της προσωπικότητας, ο πονοκέφαλος.
Άλλα συμπτώματα είναι νευρολογικά εστιακά συμπτώματα, π.χ. διαταραχές οπτικού πεδίου, διπλωπία, θολή όραση, προβλήματα ακοής, διαταραχές ισορροπίας.
Ακόμη και ασαφή συμπτώματα, όπως ναυτία μεγάλης χρονικής διάρκειας και εμετοί, μπορεί να αποτελούν τα πρώτα συμπτώματα.
Οι όγκοι του ημισφαιρίου συχνά ξεκινούν με επιληψία, προοδευτική ημιπάρεση, έλλειμμα οπτικού πεδίου.
Οι μετωπιαίοι όγκοι προκαλούν μεταβολές προσωπικότητας, διαταραχές μνήμης.
Οι υποσκηνίδιοι όγκοι προκαλούν διαταραχές συντονισμού και ισορροπίας.
Οι όγκοι κοντά στο εγκεφαλικό στέλεχος προκαλούν επίδραση σε πολλά κρανιακά νεύρα.
Ο πονοκέφαλος εκδηλώνεται στο 70% των ασθενών με όγκο εγκεφάλου.
Ο πονοκέφαλος κατά κανόνα ακολουθείται από ταυτόχρονο νευρολογικό έλλειμμα (ίσως επιληψία) και/ή μεταβολή προσωπικότητας.
Αυτά μαζί αποτελούν συμπτώματα συναγερμού, όπως πρωινό πονοκέφαλο με ναυτία, εμετό ή πονοκέφαλο, που αυξάνει με το βήξιμο, το φτάρνισμα ή την προσπάθεια κένωσης.
Ο πονοκέφαλος κατά κανόνα εμφανίζεται εξαιτίας της αυξημένης πίεσης.
Η ενδοκρανιακή προοδευτική αύξηση της πίεσης αποτελεί αφορμή της μεταβολής προσωπικότητας, του πονοκεφάλου, της σκοτοδίνης (οίδημα κορών, πάρεση έξω ορθού οφθαλμικού μυός, εκδηλώνονται επίσης και ως μονονευροπάθεια σε διαβήτη).
Μετέπειτα κόρη, που δεν αντιδρά στο φως, πτώση επιπέδου συνείδησης, επίδραση στην αναπνοή και την κυκλοφορία.
Εξαρτάται από την εντόπιση.
Νευρολογική αντικειμενική εξέταση, οπτικό πεδίο, βυθός οφθαλμού. Ιστορικό από τους συγγενείς.
Σε πρόσφατες νευρολογικές ενοχλήσεις ενδεχομένως με υποψία αυξημένης ενδοκρανιακής πίεσης γίνεται διερεύνηση με ΑΤ ή ΜΤ.
Σε ευρήματα όγκου απευθείας επικοινωνία με νευροχειρουργό/ νευρολόγο.
Στην παραπομπή τηρούνται οι κανονισμοί, που έχουν οριστεί από το επίσημο όργανο συντονισμού των ογκολογικών κέντρων της χώρας καταγραφής του καρκίνου (στμ: της Σουηδίας http://cancercentrum.se/samverkan/).
Σε σημεία αυξημένης ενδοκράνιας πίεσης χορηγείται υψηλή δόση κορτιζόνης, βηταμεθαζόνη 8 mg x2.
Αποτελεί αρμοδιότητα ειδικού νευρολόγου/ νευροχειρουργού!
Κατά πρώτο λόγο εγχείρηση, όταν η διάγνωση του όγκου μπορεί να μπει με βεβαιότητα διαμέσου βιοψίας.
Ανάλογα με το συγκεκριμένο αποτέλεσμα μπορεί να έχει θέση η θεραπεία με ακτινοβόληση και/ή κυτταροστατικά.
Η πρόγνωση εξαρτάται από τον τύπο και την εντόπιση του όγκου.
Ακόμη και τα διαγνωσμένα με ιστολογική εξέταση καλοήθη μηνιγγιώματα μπορεί να αποβούν επικίνδυνα σε εντόπιση, όπου είναι αδύνατη η εγχείρηση.
Σε μεταστάσεις η απόφαση για την εγχείρηση λαμβάνεται ανάλογα με την κάθε περίπτωση.
Κατά κανόνα η εγχείρηση διενεργείται, αν πρόκειται για μεμονωμένη μετάσταση στον εγκέφαλο.
Όταν υπάρχουν προβλήματα, που αφορούν τα δόντια, αρχικά αποτελεί αρμοδιότητα του οδοντιάτρου να εξετάσει τον ασθενή, αλλά δεν είναι ασυνήθιστο να παρουσιάζονται ασθενείς με οδοντικά προβλήματα κατά τη διάρκεια εφημερίας. Τα παρακάτω έχουν τη θέση οδηγιών για το τι πρέπει να κάνουμε, πριν να αναλάβει ο οδοντίατρος:
Ονοματολογία:
Μόνιμα δόντια:
| Δεξιά | Αριστερά | |
| Άνω γνάθος: | 18 17 16 15 14 13 12 11 | 21 22 23 24 25 26 27 28 |
| Κάτω γνάθος: | 48 47 46 45 44 43 42 41 | 31 32 33 34 35 36 37 38 |
| Νεογιλά δόντια: | 55 54 53 52 51 | 61 62 63 64 65 |
| 85 84 83 82 81 | 71 72 73 74 75 | |
Σχηματισμός δοντιών:
Εξωτερικά βρίσκεται η αδαμαντίνη, κάτω από αυτήν η οδοντίνη (’’η κύρια ουσία του δοντιού’’) και εσωτερικά ο οδοντικός πολφός.
Το ορατό μέρος του δοντιού καλείται μύλη. Κάτω από αυτήν βρίσκεται η ρίζα.
Το κανάλι της ρίζας περιβάλλεται από οδοντίνη.
Αιμορραγία μετά από εξαγωγή δοντιού ICD-10: T81.0
Ένεση ξυλοκαΐνης με αδρεναλίνη. Τυλίξτε έναν επίδεσμο σε ρολό, εμβυθίστε τον σε τρανεξαμικό οξύ και δείξτε στον ασθενή, που βρίσκεται σε καθιστή θέση, να πιέσει τον επίδεσμο με τα δόντια του (ή με τα δάκτυλά του) για 15-30 λεπτά. Άλλη λύση είναι να κάνετε συρραφή ενός αιμοστατικού επιδέσμου (αν γίνεται) πάνω στην οπή της πληγής.
Αίσθημα ψύχους δοντιών ICD-10: K08.-P
Σε ζεστή και/ή παγωμένη τροφή μερικές φορές δημιουργείται ακόμη και κατά την αναπνοή από το στόμα.
Συχνά σχετίζεται με αιμορραγικό αυχένα του δοντιού (θεραπεία τοπικά, συχνότερα με σκεύασμα που περιέχει φθόριο), ρωγμές δοντιού (μπορεί να γίνει διάνοιξη και έμφραξη), φθορά δοντιού, ζημιές υλικού έμφραξης ή η πιο συχνή αιτία, που είναι η τερηδόνα.
Άλγος μετά από εξαγωγή δοντιού ICD-10: K08
Αρχικά παρακεταμόλη, προτιμότερο σε συνδυασμό με ΜΣΑΦ.
Ξέπλυμα στοματικής κοιλότητας με αντισηπτικό διάλυμα, όπως περιγράφεται παρακάτω.
Αν το διάλυμα Corsodyl ’’καίει’’ υπερβολικά (για παιδιά!), αραιώστε το με κατάλληλη ποσότητα νερού πριν από τη χρήση.
Αν ο πόνος δεν έχει υποχωρήσει σε 4-5 ημέρες, τίθεται υποψία λοίμωξης και μπορεί υπάρχει ένδειξη χορήγησης αντιβιοτικών.
Απόπτωση δοντιού ICD-10: T03.-P
Επειγόντως σε οδοντίατρο.
Ένα από τα μόνιμα δόντια, που έχει βγει, διατηρείται εντελώς καθαρό σε αποστειρωμένο φυσιολογικό ορό.
Όταν η απόπτωση έχει συμβεί στο σπίτι, χρησιμοποιείται γάλα ή σάλιο και το δόντι διατηρείται στο στόμα ή σε γάλα (όχι νερό). Κατά τη διακομιδή δεν πρέπει να παραμείνει ξηρό.
Δεν πρέπει να παραμείνει στεγνό.
Το δόντι τοποθετείται στη θέση του και στερεώνεται σε σχέση με τα παρακείμενα δόντια σε μία περίπου εβδομάδα.
Όταν δεν υπάρχει πρόσβαση σε οδοντίατρο σε διάστημα μερικών ωρών/24ώρου, το δόντι τοποθετείται όσο το δυνατόν πιο σύντομα πίσω στη θέση του μετά το ξέπλυμά του.
Νεογιλό δόντι, που έχει φύγει από τη θέση του, ποτέ δεν ξανατοποθετείται στη θέση του. Μπορεί να καταστρέψει την έκφυση του μόνιμου δοντιού. Συνιστάται εξέταση, η οποία θα ξεκαθαρίσει τυχόν ζημιά, που έχουν υποστεί παρακείμενα δόντια. Σε αμφιβολία για το αν πρόκειται για νεογιλό δόντι ή όχι αντιμετωπείστε το ως μόνιμο δόντι.
Κάταγμα μύλης δοντιού, Κάταγμα δοντιού ICD-10: S02
Μπορεί να αποτελεί οτιδήποτε από ένα ράγισμα μέχρι απόπτωση δοντιού.
Τα συμπτώματα μπορεί να είναι οτιδήποτε από πάγωμα δοντιών μέχρι ισχυρό πόνο, αν ο τραυματισμός έχει προχωρήσει μέχρι τον πολφό.
Παραπομπή σε οδοντίατρο το ταχύτερο δυνατό.
Αν πρόκειται για απόπτωση δοντιού ή μεγάλο τεμάχιο δοντιού, μερικές φορές είναι δυνατό να σταθεροποιηθεί με έμφραξη (σφράγισμα) ή να γίνει προσωρινή κάλυψή του πριν από τοποθέτηση πορσελάνης ή γέφυρας.
Χορήγηση αναλγητικών δισκίων.
Ουλίτιδα, Περιοδοντίτιδα ICD-10: K05
Συχνά ξεκινάει από το θύλακο των ούλων.
Το κάπνισμα αποτελεί προδιαθετικό παράγοντα.
Σε πιο ήπιες λοιμώξεις η θεραπεία περιλαμβάνει ξέπλυμα με αντισηπτικό στοματικό διάλυμα (Corsodyl ή Listerine).
Το πιο σημαντικό είναι ο μηχανικός καθαρισμός – μαλακή οδοντόβουρτσα και οδοντικό νήμα.
Χορήγηση αντιβιοτικών απαιτείται πολύ σπάνια και σε μία τέτοια περίπτωση προτιμάται η χορήγηση συνδυασμού αμοξυκιλίνης/ κλαβουλανικού οξέος για 1 εβδομάδα.
Σε θεραπευτική αστοχία προσθήκη μετρονιδαζόλης. Σε αλλεργία στην πενικιλίνη χορηγήστε κλινδαμυκίνη.
Πονόδοντος, Τερηδόνα ICD-10: K02
Αιτιολογία:
Κατά κανόνα υπάρχει αύξηση της πίεσης εξαιτίας φλεγμονής ή λοίμωξης του πολφού (πολφίτιδα).
Τα αίτια αυτής της κατάστασης μπορεί να είναι οπές των δοντιών (τερηδόνα), οδοντικές ρωγμές, κατεστραμμένα βαθιά σφραγίσματα ή αιμορραγία αυχένα του δοντιού.
Αίτια, που προκαλούν οδονταλγία και δε σχετίζονται με τον πολφό, είναι η άσκηση πίεσης στο δόντι, η λοίμωξη των ούλων, τα φθαρμένα δόντια, λοίμωξη δοντιού, στη ρίζα του οποίου είχε γίνει προηγουμένως έμφραξη.
Παραρρινοκολπίτιδα, νευραλγία τριδύμου, έρπητας ζωστήρας, παρωτίτιδα (κυρίως βακτηριδιακή), διαταραχές γνάθων, άφθες, στηθάγχη, έμφραγμα μυοκαρδίου.
Σε υποψία λοίμωξης συνιστάται χορήγηση αντιβιοτικών, όπως αμοξυκιλίνη/ κλαβουλανικό οξύ και αναλγητικά, μέχρι να γίνει η απαραίτητη θεραπεία από οδοντίατρο.
Τραυματισμός δοντιού ICD-10: T03.-P
* Χωρίς καθόλου κινητικότητα του δοντιού και χωρίς ορατό τραυματισμό, αλλά με ευαισθησία του δοντιού.
Η θεραπεία περιλαμβάνει τροφές, που μασιούνται εύκολα μέχρι την υποχώρηση της δυσφορίας.
Φυσιολογικά απαιτείται διάστημα 1 εβδομάδας περίπου και στη συνέχεια παρακολούθηση από οδοντίατρο (για εβδομάδες).
* Χαλάρωση πρόσφυσης δοντιού με ευαισθησία χωρίς ορατή ρωγμή της μύλης. Θεραπεία, όπως παραπάνω.
* Σε δόντι, που έχει υποστεί συμπίεση, γίνεται έλεγχος από οδοντίατρο την ίδια ημέρα.
Αν η συμπίεση είναι μικρότερη, ο έλεγχος μπορεί να γίνει την επόμενη ημέρα.
Ακολουθείται η ίδια τακτική και τυχόν σε πλάγια μετατόπιση του δοντιού.
* Για απόπτωση δοντιού βλέπε σχετικά στον αντίστοιχο τίτλο πιο πάνω.
Είναι σημαντική η διατήρηση καθαρών των δοντιών, που έχουν υποστεί ζημιά, ακόμη και αν πονάνε.
Μαλακή οδοντόβουρτσα!
Χρήση οδοντικού νήματος!
Αν χρειαστεί, ξέπλυμα με αντισηπτικό στοματικό διάλυμα, Corsodyl ή Listerine.
Αλλαγή της απόχρωσης δοντιών, που είχαν υποστεί βλάβη παλαιότερα, συνηγορεί για βλάβη της νευρο-αγγειακής δομής.
Αμοξυκιλίνη/κλαβουλανικό οξύ.
Αντισηπτικά: Γέλη/ Στοματικό διάλυμα για πλύσεις.
Δικλοφαινάκη.
Παρακεταμόλη.
Παρακεταμόλη/ κωδεΐνη.
Οστεοαρθρίτιδα των ΑΜΦ-αρθρώσεων (Heberden), των ΕΜΦ-αρθρώσεων (Bouchard).
Άγνωστη. Σχετίζεται με κληρονομικότητα, ηλικία, γυναικείο φύλο.
Σκληρά οστεοφυτικά εξογκώματα, τα οποία δίνουν όψη παραμόρφωσης στις αρθρώσεις, συχνά με σταθερή παρέκκλιση της άρθρωσης.
Οίδημα και επώδυνες κινήσεις, πόνος και ευαισθησία ποικίλου βαθμού.
Συχνά ο πόνος υποχωρεί, όταν η άρθρωση έχει γίνει δύσκαμπτη μετά από πολλά χρόνια.
Συχνά αρθρικός πόνος εξαιτίας οστεοαρθρίτιδας ακόμη και σε άλλες αρθρώσεις.
Ψηλαφητική ευαισθησία, διόγκωση και παρέκκλιση της άρθρωσης, συχνά οστεοαρθρίτιδα σε πολλές άλλες αρθρώσεις.
Η ψωριασική αρθροπάθεια μπορεί να προκαλέσει παρόμοιες βλάβες.
Ελέγξτε τυχόν ύπαρξη ψωριασικών βλαβών στο δέρμα και/ή εκδηλώσεις από τα νύχια.
Ενημέρωση για τη φύση των βλαβών.
Σε έντονα συμπτώματα χορηγούνται ΜΣΑΦ ή ένεση κορτιζόνης.
Φαρμακευτική αγωγή
ΜΣΑΦ:
Δικλοφαινάκη | Ιβουπροφαίνη | Ναπροξένη | Κετοπροφαίνη.
Στεροειδές:
Μεθυλπρεδνιζολόνη | Ακετονίδιο τριαμσινολόνης.
Οι συνηθέστερες αιτίες είναι το υπερβολικό βάρος,
η απουσία φυσικής δραστηριότητας (προκαλεί κυκλοφορική ανεπάρκεια, π.χ. σε πολύωρη καθιστική στάση, ακόμη και σε πολύωρη ορθοστασία),
η θερμότητα (διαμονή σε θερμό κλίμα),
η φλεβική ανεπάρκεια (φλεβικοί κιρσοί),
φαρμακευτική αγωγή με ανταγωνιστές ασβεστίου, καρδιακή ανεπάρκεια,
λεμφική στάση/ λεμφοίδημα (βλέπε το αντίστοιχο υποκεφάλαιο),
λιποίδημα (βλέπε το αντίστοιχο υποκεφάλαιο),
κύηση, νεφρική ανεπάρκεια, υποθυρεοειδισμός, κακοήθεια της ελάσσονος πυέλου,
μονόπλευρο οίδημα κάτω άκρου μεταξύ άλλων σε ‘’εν τω βάθει’’ φλεβική θρόμβωση, ερυσίπελας,
μονόπλευρη φλεβική ανεπάρκεια (π.χ. μετά από εγχείρηση).
Πάντα ανάλογα με την αιτία.
Πάντα ανάλογα με την αιτία.
Βλέπε το υποκεφάλαιο Γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση στο παρόν κεφάλαιο.
Βλέπε επίσης και το υποκεφάλαιο Κλιμακτηριακές ενοχλήσεις.
Η πιο αποτελεσματική θεραπεία για τα κλασικά συμπτώματα της κλιμακτηρίου και επομένως για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής είναι η θεραπεία με οιστρογόνα ή οιστρογόνα/ προγεστερόνη.
Δεν υπάρχει επιστημονικά τεκμηριωμένη βάση για γενικές οδηγίες σχετικά με την ορμονική θεραπεία υποκατάστασης, η οποία αποκαλείται Hormone Replacement Therapy (HRT), ως προληπτικό μέτρο για ασυμπτωματικές γυναίκες μετά από την εμμηνόπαυση.
Επίσης ούτε η προφύλαξη κατά της οστεοπόρωσης αποτελεί – πλην εξαιρετικών περιπτώσεων – ένδειξη για μακροχρόνια θεραπεία με οιστρογόνα (Η HRT μπορεί να εμποδίσει τα κατάγματα, που σχετίζονται με την οστεοπόρωση στις γυναίκες με κίνδυνο οστεοπόρωσης πριν από την ηλικία των 60-ετών ή τα πρώτα 10 έτη μετά από την εμμηνόπαυση.
Βλέπε το υποκεφάλαιο ‘‘Οστεοπόρωση’‘ στο κεφάλαιο των ενδοκρινικών νοσημάτων).
Σε γυναίκες χωρίς συμπτώματα από το αυτόνομο μπορείτε να δοκιμάσετε προαιρετικά ως προφύλαξη με καλά αποτελέσματα κατά της οστεοπόρωσης το σκεύασμα του Εκλεκτικού Ρυθμιστή Οιστρογονικών Υποδοχέων, που ονομάζεται SERM, προτιμότερο σε συνδυασμό με συμπλήρωμα ασβεστίου. Δυστυχώς δε βελτιώνει τις ενοχλήσεις από το αυτόνομο.
Τα συνηθισμένα σκευάσματα οιστρογόνων δρουν αποτελεσματικά κατά των συμπτωμάτων από το αυτόνομο, όπως της εφίδρωσης, των εξάψεων, της ταχυπαλμίας, που μπορούν να εκδηλωθούν, όταν η γυναίκα φτάνει στην κλιμακτήριο.
Βλέπε το υποκεφάλαιο Συμπτώματα κλιμακτηρίου στο παρόν κεφάλαιο.
Το όφελος της HTR ξεπερνά τους κινδύνους για γυναίκες κάτω από την ηλικία των 60 ετών ή μέσα στα πρώτα 10 έτη μετά από την εμμηνόπαυση.
Χαμηλές δόσεις οιστρογόνων είναι αποτελεσματικές, όσο αφορά τα συμπτώματα από τον κόλπο και το ουροποιητικό. Βλέπε παρακάτω Συμπτώματα ατροφίας.
Αντένδειξη της θεραπείας με οιστρογόνα αποτελούν προηγούμενος καρκίνος μαστού, καρκίνος ενδομητρίου, θρομβοεμβολική νόσος ή παρούσα ηπατική νόσος.
Κίνδυνος για καρκίνο μαστού:
Κάπως αυξημένος ο κίνδυνος, ο οποίος σχετίζεται με τη χρονική διάρκεια της θεραπείας (αύξηση μετά από περίπου 5 έτη) και μειώνεται ή εξαφανίζεται μετά από το τέλος της θεραπείας (μετά από 5 έτη ο κίνδυνος επιστρέφει στα αρχικά του επίπεδα).
Η εμμηνοπαυσιακή ορμονική θεραπεία δε χορηγείται σε γυναίκες, που είχαν καρκίνο μαστού.
Η τοπική οιστρογονική θεραπεία δεν αυξάνει τον κίνδυνο.
Κίνδυνος για καρκίνο ενδομητρίου:
Η οιστρογονική θεραπεία σε γυναίκες με διατήρηση της μήτρας αυξάνει κάπως τον κίνδυνο, ο οποίος μειώνεται με την προσθήκη γεσταγόνου.
Η εμμηνοπαυσιακή ορμονική θεραπεία δε χορηγείται σε γυναίκες, που είχαν καρκίνο του ενδομητρίου.
Κίνδυνος θρόμβωσης/ εμβολής:
Τα οιστρογόνα/γεσταγόνα από το στόμα αυξάνουν τον κίνδυνο DVT (ΕΒΦΘ), πνευμονικής εμβολής και ΑΕΕ.
Η θεραπεία διακόπτεται 4-6 εβδομάδες πριν από προγραμματισμένες χειρουργικές πράξεις ή ακινησία.
Κάποιος βέβαιος κίνδυνος-DVT υπάρχει ακόμη και σε χαμηλές δόσεις σκευασμάτων οιστρογόνων.
Οιστραδιόλη τοπικά ή οιστριόλη σε χαμηλή δόση για κολπική θεραπεία δε σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο.
Κίνδυνοι για έμφραγμα μυοκαρδίου:
Τα οιστρογόνα από το στόμα μειώνουν κάπως τον κίνδυνο και ελαττώνουν την ολική θνητότητα σε γυναίκες < 60 ετών ή μέσα στα πρώτα 10 έτη μετά από την εμμηνόπαυση, ιδιαίτερα σε διαδερμική χορήγηση.
Εκείνο που γνωρίζουμε ότι ισχύει ακόμη είναι ότι ο κίνδυνος για γυναίκες < 60 ετών είναι μικρός.
Ο μεγαλύτερος κίνδυνος υπάρχει, όταν ξεκινάει η θεραπεία. Ισχύει ακόμη και μετά από παύση ή σε αλλαγή της θεραπείας.
Επιδράσεις στο μεταβολισμό:
Κατά τη θεραπεία με οιστρογόνα παρουσιάζονται θετικές επιδράσεις στο μεταβολισμό, ιδιαίτερα στο μεταβολισμό των λιπιδίων. Περίπου 10% απ’ όλες τις γυναίκες, που ακολουθούν συνδυασμένη οιστρογονική υποκατάσταση, προσβάλλονται από παρενέργειες των γεσταγόνων, όπως π.χ. διακυμάνσεις διάθεσης, ευερεθιστότητα και κόπωση.
Ατροφικοί βλεννογόνοι:
Για την αντιμετώπιση της ξηρότητας του κόλπου, των ενοχλημάτων του ουροποιητικού και της ακράτειας, ιδιαίτερα του τύπου της υπερδραστήριας κύστης/της ακράτειας από έπειξη (επιτακτικό αίσθημα για ούρηση), επιτυγχάνεται ικανοποιητικό αποτέλεσμα με την τοπική οιστρογονική θεραπεία.
Εναλλακτική λύση οιστραδιόλης αποτελεί το κολπικό δισκίο Vagifem.
Εμπειρικά ισχύει ότι, για να επιτευχτεί το επιθυμητό αποτέλεσμα, πρέπει να γίνει αύξηση στα 25 µικρογρ./δόση με τοποθέτηση 2 φορές εβδομαδιαίως.
Η τοπική οιστρογονική θεραπεία βελτιώνει την κατάσταση για μερικές εβδομάδες.
Στη συνέχεια μπορεί να συνεχιστεί για όσο χρονικό διάστημα η γυναίκα διαπιστώνει ότι ωφελείται από τη θεραπεία της.
Φαρμακευτική αγωγή
Γεσταγόνα (οξική μεδροξυπρογεστερόνη): Ενδομήτριο εξάρτημα Mirena | Δισκία Provera.
Οιστρογόνα
Γέλη οιστραδιόλης | Έμπλαστρο διαδερμικό Estalis | Έμπλαστρο διαδερμικό Estradot | Δισκία Οιστραδιόλης.
Οιστρογόνο + γεσταγόνο
Δισκία οιστραδιόλης – νοραιθιστερόνης.
Αιμορραγία κάθε μήνα 1 mg οιστραδιόλης: Δισκία οιστραδιόλης – νοραιθιστερόνης.
Αιμορραγία κάθε 3ο μήνα, 2 mg οιστρογόνου: Δισκία οιστραδιόλης – μεδροξυπρογεστερόνης.
Θεραπεία χωρίς αιμορραγία:
1 mg οιστρογόνου: Δισκία οιστραδιόλης – νοραιθιστερόνης.
2 mg οιστρογόνου: Δισκία οιστραδιόλης – νοραιθιστερόνης.
Συνδυαστικό σκεύασμα με δράση, τόσο οιστρογονική, όσο και γεσταγόνου
Τιβολόνη: Δισκία Livial.
Σκεύασμα-SERM για προφύλαξη από την οστεοπόρωση (Βλέπε το υποκεφάλαιο για τις ενοχλήσεις της κλιμακτηρίου)
Ραλοξιφαίνη: Δισκία Evista.
Συμπλήρωμα οιστρογόνου, χορήγηση τοπικά για θεραπεία ενοχλημάτων από τους βλεννογόνους
Οιστραδιόλη: Κολπικό δισκίο Vagifem.
Οιστριόλη: Κολπική κρέμα.
Συμπλήρωμα οιστρογόνου, χορήγηση συστηματικά κατά των ενοχλημάτων από τους βλεννογόνους
Οιστριόλη: Δισκία.
Ο τείνων την πλατιά περιτονία μυς ολισθαίνει με ένα κλικ (βραχύς ήχος) πάνω από τον (μείζονα) τροχαντήρα.
Κατά κανόνα χωρίς συμπτώματα σε ορισμένους παρουσιάζεται πόνος σε σχέση με ‘’το κλικ’’.
Προσβάλλονται κυρίως κοπέλες προς το τέλος της εφηβείας.
Συντηρητική.
Ενημέρωση του ασθενή, αυτοϊώμενη.
Σε ενοχλήσεις φυσιοθεραπεία, ίσως ΜΣΑΦ.
Σε μεμονωμένες περιπτώσεις εγχείρηση με διατομή της μηριαίας περιτονίας.
Φαρμακευτική αγωγή
ΜΣΑΦ:
Ιβουπροφαίνη | Ναπροξένη | Κετοπροφαίνη.
Βλέπε επίσης και το υποκεφάλαιο για την έλλειψη – βιταμίνης Β12.
Φυσιολογικές τιμές ομοκυστεῒνης-πλ. 8-16 μmol/L.
Σε γυναίκες γόνιμης ηλικίας λίγο χαμηλότερες και σε ηλικιωμένους λίγο υψηλότερες.
Ο ρόλος της oμοκυστεῒνης ως σπουδαίου αμινοξέος στις θεμελιώδεις διαδικασίες μεθυλίωσης των κυττάρων (μεταξύ άλλων του εγκεφάλου) είναι καθοριστικός.
Η πιο συνηθισμένη αιτία αυξημένης oμοκυστεῒνης είναι η λειτουργική έλλειψη βιταμινών (φυλλικού οξέος και/ή Β12 και/ή Β6).
Αυτό συνήθως ως επακόλουθο ανεπαρκούς σίτισης ή ανεπαρκούς απορρόφησης.
Υψηλές τιμές παρατηρούνται επιπλέον σε νεφρική ανεπάρκεια, σε επίδραση φαρμάκων (π.χ. αναστολείς έκκρισης γαστρικών οξέων, μετφορμίνη, αντιεπιληπτικά, στατίνες), σε κακοήθειες, ψωρίαση, υποθυρεοειδισμό, σε χαμηλά επίπεδα Zn – αντίστοιχα Μg.
Τα υψηλά επίπεδα μπορεί επιπλέον να οφείλονται σε παράγοντες σχετικούς με τις καθημερινές συνήθειες ζωής, όπως κακή διατροφή (λιπαρές τροφές, ανεπαρκής κατανάλωση ψαριών και λαχανικών, πολύς καφές/τσάι), αλκοόλ, στρες, κάπνισμα.
Οι υψηλές τιμές είναι συνηθισμένες σε ηλικιωμένους.
Υψηλές τιμές oμοκυστεῒνης εξαιτίας ανεπάρκειας-βιταμίνης Β12 μπορούν να οδηγήσουν σε κόπωση, κακή μνήμη, κακή ισορροπία/ζάλη, πολυνευροπάθεια και άλλα συμπτώματα (βλέπε το υποκεφάλαιο
Ανεπάρκεια βιταμίνης Β12).
Υψηλές τιμές oμοκυστεῒνης εξαιτίας ανεπάρκειας φυλλικού οξέος μπορούν να προκαλέσουν κόπωση, νευρασθένεια.
Υψηλά επίπεδα oμοκυστεῒνης σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο ΑΕΕ, καρδιαγγειακή νόσο/ σχηματισμό αρτηριοσκλήρυνσης, καρδιακή ανεπάρκεια, επίδραση στον εγκέφαλο.
Σύμφωνα με ορισμένες θεωρίες υπάρχει επίδραση στην κατάθλιψη, ημικρανία, νόσο Parkinson, oστεοπόρωση.
Ομοκυστεῒνη-ορ. (το δείγμα πρέπει να τοποθετηθεί αμέσως σε ψυγείο).
Σε υψηλά επίπεδα γίνεται έλεγχος Β12-ορ. (πρόκειται για αναξιόπιστη εξέταση, αλλά τιμές > 250 συνεπάγονται συνήθως επαρκή επίπεδα-βιταμίνης Β12), φυλλικό οξύ-ορ, κρεατινίνη-ορ.
Ίσως ΜΜΑ (αποτελεί την πιο ειδική εξέταση για έλλειψη-Β12).
Υψηλά επίπεδα oμοκυστεῒνης και αντίστοιχα μεθυλομαλονικού οξέος, ΜΜΑ > 2 x φυσιολογικές τιμές συνηγορούν για έλλειψη βιταμίνης Β12.
Είναι άγνωστο, αν η ρύθμιση των επιπέδων oμοκυστεῒνης επηρεάζει τη νοσηρότητα, αυτό ανεξάρτητα από την περίπτωση τεκμηριωμένης έλλειψης βιταμίνης.
Δεν έχει αποδειχτεί ότι υπάρχει σχέση μεταξύ της μείωσης των επιπέδων oμοκυστεῒνης και μειωμένου κινδύνου για καρδιαγγειακά επεισόδια.
Αντίθετα έχει φανεί ότι τα συμπληρώματα Β12 και φυλλικού οξέος δεν επηρεάζουν την καρδιαγγειακή νοσηρότητα, εφόσον δεν υπάρχει έλλειψή τους.
Αποτελεί σε διάφορες περιπτώσεις η υπερομοκυστεϊναιμία αιτία νοσηρότητας;
Αποτελεί συνέπειά της ή και τα δύο;
Σε έλλειψη βιταμίνης γίνεται υποκατάσταση της ανεπάρκειας. Δεν είναι δυνατή η ανάλυση της Β6.
Σε έλλειψη φυλλικού οξέος χορηγείται φυλλικό οξύ 1 mg, 2 x 2-3 για 2 εβδομάδες.
Μετά αρκεί κατά κανόνα 1 δισκίο την ημέρα.
Σε έλλειψη Β12 χορηγείται θεραπευτική αγωγή με δισκία ή ενέσιμη θεραπεία.
Σε θεραπεία με δισκία:
Δισκία-Β12 του 1 mg 2 δισκία x 2 φορές/ημέρα για 1 μήνα (προτιμότερο με άδειο στομάχι), μετά 1-2 δισκία ημερησίως.
Σε διάφορες περιπτώσεις ανασκόπηση των παραμέτρων του τρόπου ζωής, επανέλεγχος.
Η προφύλαξη με χορήγηση βιταμίνης Β12/Β6/φυλλικού οξέος εξετάζεται στις ομάδες κινδύνου, που αναφέρονται στο υποκεφάλαιο ‘‘Έλλειψη βιταμίνης Β12’‘.
Φαρμακευτική αγωγή
Bιταμίνες Β9, Β12.
Bιταμίνη Β12.
Φυλλικό οξύ.
Βλέπε επίσης και το υποκεφάλαιο Αντίδραση προσαρμογής, όπως και Ψυχοκαταπόνηση/Φυσιολογική αντίδραση σε ψυχοκαταπόνηση στο παρόν κεφάλαιο.
Γενικά εκείνο που ισχύει είναι ότι όλα, όσα βιώνουμε έχουν μία αντίστοιχη σωματική/φυσιολογική συσχέτιση, σε άλλους περισσότερο και σε άλλους λιγότερο.
Η οξεία αντίδραση στο στρες (ASD) είναι μία συνέπεια έκθεσης σε τραύμα ή συνέπεια του ότι κάποιος παρευρισκόταν σε ένα οξύ (απειλητικό για τη ζωή) τραύμα, που αφορούσε κάποιον άλλο, όπου το άτομο είχε τρομάξει σε πολύ μεγάλο βαθμό και αισθάνθηκε αβοήθητο.
Ακόμη και οι βιαιοπραγίες και η βία καθημερινά, εκεί που φυσιολογικά αναμένεται να αισθάνεται κάποιος ασφαλής, μπορεί να προκαλέσει τα συμπτώματα, συμπεριλαμβανομένου μακροχρόνιου εκφοβισμού.
Η μετατραυματική αντίδραση στο στρες PTSD) έχει την ίδια αιτία, αλλά εξ ορισμού αυτή η διάγνωση δεν μπαίνει πριν περάσουν τέσσερις εβδομάδες μετά από τον τραυματισμό.
Άλλη ονομασία είναι η DESNOS (Disorder of Extreme Stress, Not Otherwise Specified).
Υπάρχει κίνδυνος η ASD να εξελιχτεί σε PTSD.
Τα συμπτώματα της PTSD μπορούν να αναπτυχθούν μετά από ένα μεγάλο μεσοδιάστημα απουσίας τους.
Αποτελεί προϋπόθεση για τα τραυματικά γεγονότα να είναι τέτοια, που να δημιουργούν τρόμο στους περισσότερους ανθρώπους.
Εναλλακτικά προσβάλλονται βιολογογικά ευάλωτα άτομα.
Αποτελεί συνηθισμένη και σοβαρή διάγνωση σε πολλά από τα άτομα, που ζητούν ασυλία από κατεστραμμένες χώρες λόγω πολέμου, καθώς και σε στρατιωτικούς μετά από συμμετοχή σε πόλεμο.
Επίσης ακόμη και μετά από π.χ. κακόηθες νόσημα, βιασμό, ληστεί, ατύχημα.
Οι παράγοντες κινδύνου αποτελούν το να είναι κάποιος άτομο βιολογικά ευάλωτο (π.χ. με ΔΕΠΥ, αυτισμό κ.ά.) προηγούμενη ψυχική ασθένεια, κληρονομικότητα για ψυχικά νοσήματα, προηγούμενο ψυχικό τραύμα (ειδικά στην παιδική ηλικία), χαμηλό διανοητικό επίπεδο, νεότερη ηλικία, χαμηλό κοινωνικοοικονομικό επίπεδο (συμπεριλαμβανομένου του επιπέδου εκπαίδευσης), έλλειψη κοινωνικής στήριξης.
Έχει διαπιστωθεί ότι οι τραυματικές αντιδράσεις στρες μπορεί να συνεπάγονται μόνιμες δομικές αλλοιώσεις κεντρικά στον εγκέφαλο, στα κέντρα της συγκέντρωσης και ‘’της εργασιακής μνήμης’’.
Στην ουσία είναι ίδια για την ASD και την PTSD:
Αναβίωση του τραύματος διαμέσου παρεμβατικών μνημονικών εικόνων, εφιαλτών ή συσχετίσεων με τις συγκεκριμένες καταστάσεις, μετά από τραυματική άμβλυνση της ικανότητας αντίδρασης ή του ενδιαφέροντος για τον περίγυρο.
Δυσκολία στη δυνατότητα ξεκούρασης, κόπωση, υπερκόπωση. Το σώμα έχει μπει σε μία κατάσταση διαρκούς συναγερμού, αισθημάτων καταστροφής, υψηλού κινδύνου αυτοκτονίας.
Τουλάχιστον δύο από τα ακόλουθα συμπτώματα χρειάζεται να έχουν παρουσιαστεί
για πρώτη φορά μετά από το τραύμα και
η διάρκειά τους να είναι μεγαλύτερη από ένα μήνα:
1. Υπερβολική εγρήγορση/υπερβολική ένταση ή αντίδραση σε μη αναμενόμενα εξωτερικά ερεθίσματα (π.χ. ήχου).
2. Διαταραχές ύπνου.
3. Αισθήματα ενοχής, επειδή έχει επιβιώσει, όταν άλλοι δεν το έχουν καταφέρει ή για ενέργειες, που ήταν απαραίτητες, για να επιβιώσει.
4. Διαταραχές μνήμης ή δυσκολίες συγκέντρωσης.
5. Αποφυγή δραστηριότητων, που ξυπνούν μνήμες του τραύματος.
6. Τα συμπτώματα ενισχύονται από συμβάντα, που συμβολίζουν ή μοιάζουν με το τραύμα.
Τα συμπτώματα θα πρέπει να έχουν προκαλέσει ένα ουσιαστικό μαρτύριο ή μείωση της λειτουργικότητας στην καθημερινή ζωή.
Τα παιδιά και τα νεαρά άτομα τα καταφέρνουν καλύτερα από ενήλικες, που παρευρίσκονταν στα ίδια γεγονότα.
Συνολικά η πρόγνωση είναι καλή και περίπου στο 80% υποχωρούν οι σοβαρές ενοχλήσεις μετά από 3-4 χρόνια. Τελικά νιώθει αρκετά καλά περίπου το 90%.
Φυσιολογικά ευρήματα από τη φυσική εξέταση, αλλά με αρκετά από τα παραπάνω συμπτώματα κατά την ψυχιατρική εξέταση.
Δεν είναι σπάνια η δευτεροπαθής ανάπτυξη ψυχιατρικών καταστάσεων, όπως ενδογενής κατάθλιψη, διαταραχή πανικού, γενικευμένη αγχώδης διαταραχή, ειδικές φοβίες, σωματόμορφη-/χρόνια διαταραχή πόνου, διαταραχές κατάχρησης κ.ά.
Η χρόνια αύξηση του ρυθμιστή ψυχοκαταπόνησης, κυρίως υψηλά επίπεδα κορτιζόλης, συσχετίζεται με νευροεκφυλιστικές αλλοιώσεις με μείωση του όγκου του ιπποκάμπου και της περιοχής του μετωπιαίου φλοιού.
Ο ιππόκαμπος μεταξύ άλλων ρυθμίζει τη λειτουργία της μνήμης.
Διαταραχή επαγγελματικής εξουθένωσης, οξεία ψυχοκαταπόνηση, διαταραχές προσαρμογής, υπερθυρεοειδισμός, υπερπαραθυρεοειδισμός, διαβήτης, κατάχρηση, κατάθλιψη, φαιοχρωμοκύτωμα.
Ιστορικό, φυσική εξέταση, ψυχιατρική εξέταση, νευρολογική εξέταση, εργαστηριακός έλεγχος:
Hb, γλυκόζη-πλ, Κ-ορ, Ca-ορ, ALP-ορ, ALAT-ορ, γGT-ορ, CDT, PΕth, ελεύθερη Τ4,TSH, ίσως HIAA-ορ, VMA-ούρων 24ώρου.
Είναι σημαντικό να αντιμετωπιστεί με ισχύ η οξεία κατάσταση ψυχοκαταπόνησης, ώστε να προληφθεί η εξέλιξή της σε κατάσταση μετατραυματικής ψυχοκαταπόνησης.
Η συζήτηση γύρω από τα γεγονότα προσφέρει θεραπευτικό αποτέλεσμα. Το να μοιραστεί ένας τα βιώματα με κάποιον μειώνει τον τρόμο του.
Γενικά εφαρμόζονται φαρμακευτικές, ψυχολογικές, φυσιοθεραπευτικές και ψυχοκοινωνικές μέθοδοι.
Ψυχολογικές θεραπείες.
Κυρίως γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία. Η ΓΣΨ εστιάζει στα συμπτώματα αναβίωσης και αποφυγής.
Η θεραπεία έκθεσης, όπως και η γνωσιακή και η EMDR (Eye Movement Desensization anf Reprocessing), έχουν τεκμηριωμένο αποτέλεσμα.
Οι ομαδικές θεραπευτικές τεχνικές, όπως και οι δραματοθεραπείες, μπορεί να φανούν χρήσιμες.
Η φαρμακευτική θεραπεία είναι αποτελεσματική στην ψυχική υπερκόπωση και τη συννόσηση από κατάθλιψη και αγχώδη διαταραχή.
Τα σκευάσματα-SSRI έχουν τεκμηριωμένο αποτέλεσμα.
Συχνά ενδείκνυνται υπνωτικά φάρμακα για θεραπευτική χορήγηση σύντομης διάρκειας.
Μπορεί να γίνει δοκιμή με χαμηλή δόση ρισπεριδόνης αντί για φάρμακα, που μπορεί να προκαλέσουν εξάρτηση.
Μπορεί να γίνει δοκιμή βήτα αποκλειστών, για να μειωθούν οι συνέπειες της ισχυρής δράσης του συμπαθητικού.
Η φυσιοθεραπεία εφαρμόζεται, για να μειωθούν οι συσπάσεις και τα ψυχοσωματικά συμπτώματα.
Οι ψυχοκοινωνικές μέθοδοι χρησιμοποιούνται ως μέτρα αποκατάστασης και για την επίδραση στα συμπτώματα αποφυγής.
Η βάση είναι η δυνατότητα συζήτησης με άλλους για το τραύμα.
Η ομάδα αντιμετώπισης κρίσεων πρέπει να μην πιέζει το άτομο, που έχει προσβληθεί, με την λεπτομερή αναπαραγωγή των όσων είχε βιώσει.
Κάτι τέτοιο μπορεί να επιβραδύνει την επούλωση.
Γενικά διακριτικότητα, παρηγοριά.
Φαρμακευτική αγωγή
Αλπραζολάμη | Διαζεπάμη.
Βήτα αποκλειστές
Προπανολόλη | Μετοπρολόλη.
SSRI
Σιταλοπράμη | Παροξετίνη | Σερτραλίνη.
Υπνωτικά
Ζολπιδέμη | Ζοπικλόνη.
Βλέπε επίσης το υποκεφάλαιο Λοιμώξεις του κατώτερου αναπνευστικού.
Σύντομη Περίληψη του θεραπευτικού τμήματος:
* Καθόλου αντιβιοτικά, όταν πρόκειται ’’μόνο’’ για (παραγωγικό) βήχα, που μπορεί να διαρκέσει 3-6 εβδομάδες μετά από λοίμωξη του ανώτερου αναπνευστικού.
Ίσως β2-διεγέρτες + ενδεχομένως εισπνεόμενα στεροειδή σε αποφρακτικότητα διάρκειας κάποιας εβδομάδας.
* Εξετάζεται το ενδεχόμενο αντιβιοτικών σε ασθενή με πιο σοβαρή υποκείμενη ασθένεια.
* Αντιβιοτικά χορηγούνται σε CRP > 50, ταχύπνοια και/ ή ταχυκαρδία, αρχικά PcV.
Φλεγμονή του βρογχικού βλεννογόνου, ‘‘κρυολόγημα του αναπνευστικού σωλήνα’’.
Συνήθως ιός, μερικές φορές βακτηρίδια (πνευμονιόκοκκος, αιμόφιλος, χλαμύδια, μυκόπλασμα).
Ξαφνικής εμφάνισης ξηρός ή παραγωγικός βήχας, με ή χωρίς πυρετό και με ή χωρίς ανάπτυξη παραγωγή βλέννας αποτελεί την κλινική εικόνα σε συνηθισμένη λοίμωξη των αεροφόρων οδών.
Συχνά ο βήχας επιμένει για μακρό χρονικό διάστημα, συνήθως περίπου 3 εβδομάδες, αλλά και διπλάσιο διάστημα.
Μερικές φορές θωρακικό άλγος και άλλοτε ηπιότερη αποφρακτικότητα.
Τα παιδιά προσχολικής ηλικίας συχνά εμφανίζουν 6-10 αναπνευστικές λοιμώξεις/χρόνο.
Τα παιδιά 0-3 ετών παρουσιάζουν συχνά αποφρακτική βρογχίτιδα, που επηρεάζει την αναπνοή.
Βήχας, μερικές φορές έγχρωμα πτύελα, συχνά με αμφοτερόπλευρους παθολογικούς αναπνευστικούς ήχους (τρίζοντες, μη-μουσικοί ρόγχοι).
Κάποιες φορές εμφανίζεται ηπιότερη εικόνα αποφρακτικότητας.
Εκτός από το βήχα και την πιθανή ηπιότερη αποφρακτικότητα στην πράξη η γενική κατάσταση του ασθενή παραμένει ανεπηρέαστη.
Βήχας σε λοίμωξη των ανώτερων αεροφόρων οδών (ακόμη και με συμπτωματολογία λοίμωξης των άνω αεροφόρων οδών, η οποία συνοδεύεται από συνάχι, συμφόρηση, πονόλαιμο), πνευμονία (με επηρεασμό της γενικής κατάστασης του ασθενή, πυρετό, ταχύπνοια [>20/λεπτό] και/ή ταχυκαρδία [>120/λεπτό], CRP συχνά > 50, μονόπλευροι παθολογικοί αναπνευστικοί ήχοι ή μείωση του αναπνευστικού ψιθυρίσματος [παράταση εκπνοής].
Η επιδείνωση της γενικής κατάστασης μπορεί να αποτελέσει το μοναδικό σύμπτωμα σε έναν ηλικιωμένο ασθενή), χρόνια βρογχίτιδα (=βήχας, που είναι παραγωγικός τις περισσότερες μέρες σε διάρκεια τριών μηνών/έτος- και σε διάρκεια δύο μηνών κάθε δεύτερο έτος, κατά τη διάρκεια των επόμενων ετών μετά το έτος εμφάνισης των συμπτωμάτων), άσθμα, οξεία έξαρση της χρόνιας βρογχίτιδας (ΧΑΠ), κυρίως στους καπνιστές, υλακώδης βήχας, φυματίωση, καρδιακή ανεπάρκεια, πνευμονική εμβολή.
Σε υποτροπιάζουσες πνευμονίες τίθεται η υποψία του άσθματος, του καρκίνου, της ανοσοανεπάρκειας.
Εκτίμηση της γενικής κατάστασης (υπάρχει ταχύπνοια; Ταχυκαρδία;
Υποκείμενες ασθένειες, όπως καρδιακή ανεπάρκεια/διαβήτης/άλλη χρόνια πιο σοβαρή νόσος;
Συνεχιζόμενη θεραπεία με στεροειδή από το στόμα;), αρτηριακή πίεση, ακρόαση πνευμόνων.
Ο έλεγχος της CRP πρέπει να γίνεται αποκλειστικά σε υποψία πνευμονίας, θερμομέτρηση.
Συνιστάται σπιρομέτρηση, όταν η συμπτωματολογία της πιθανής απόφραξης επιμένει, ακόμη και αν υπάρχουν μεσοδιαστήματα χωρίς εκδηλώσεις λοίμωξης.
Σε βήχα διάρκειας 4-6 εβδομάδων εξετάστε την αναγκαιότητα διενέργειας α/α πνευμόνων.
Η οξεία βρογχίτιδα αποτελεί μία αυτοϊώμενη νόσο, στην οποία ο βήχας συνήθως υποχωρεί μετά από τρεις εβδομάδες, αλλά μπορεί και να διαρκέσει διπλάσιο χρονικό διάστημα.
Η λήψη αντιβιοτικών δε θεωρείται ότι χρησιμεύει σε κάτι, ανεξάρτητα από το αν η αιτία είναι ως συνήθως ιός ή μυκόπλασμα. Ενημερώστε τον ασθενή ότι πρόκειται για ‘‘κρυολόγημα των αεροφόρων οδών’’.
Τα έγχρωμα πτύελα δεν αποτελούν ένδειξη χορήγησης αντιβιοτικών.
Διακοπή καπνίσματος! Σε συμπτωματολογία απόφραξης η χορήγηση β-διεγερτών + ενδεχομένως στεροειδές σε βήχα μεγάλης χρονικής διάρκειας/συριγμό αεραγωγών μειώνουν την υπερευερεθιστότητα των αεραγωγών.
Να εξετάζεται η αναγκαιότητα χορήγησης αντιβιοτικών κυρίως σε ασθενείς, στους οποίους παρατείνονται τα συμπτώματα ή με πιο σοβαρές υποκείμενες νόσους (καρδιακή ανεπάρκεια, άλλη πιο σοβαρή και χρόνια νόσο, χορήγηση στεροειδούς από το στόμα, όπως και σε ηλικιωμένους > 80 ετών).
Σε [1] παράταση συμπτωμάτων πάνω από 7-10 ημέρες σε άρρωστο < 40-50 ετών και χωρίς βασική νόσο θεωρείται ως αιτία της λοίμωξης μυκόπλασμα ή χλαμύδια και τότε χορηγείται ερυθρομυκίνη 250-500 mg x4 /24ωρο ή μία από τις νεότερες μακρολίδες, ροξιθρομυκίνη 150 mg x2 / 24ωρο ή κλαριθρομυκίνη 500 mg x2 / 24ωρο.
Σε ξηρό βήχα: Αντιβηχικό-αποχρεμπτικό για λήψη κυρίως το βράδυ. Σε παραγωγικό βήχα συνιστάται άφθονη λήψη υγρών. Η χρησιμότητα των “βλεννολυτικών φαρμάκων” δεν είναι τεκμηριωμένη.
Σε υποψία πνευμονίας (CRP > 50 μετά από 1 εβδομάδα, ταχύπνοια > 20/λεπτό και/ή ταχυκαρδία > 120/λεπτό) χορηγούνται αντιβιοτικά.
Σε ασθενείς με ενδιάμεσες μορφές (“οξεία βρογχίτιδα, που μοιάζει με πνευμονία”) και CRP>50 χορηγούνται αντιβιοτικά.
Αν η CRP είναι 20-50 και δεν έχει επηρεαστεί η γενική κατάσταση του ασθενή, συνιστάται αναμονή και επανεκτίμηση σε επιδείνωση των συμπτωμάτων/επίδραση στη γενική κατάσταση.
Ενήλικες
(βλέπε και στο υποκεφάλαιο της πνευμονίας):
Όταν το τελευταίο 3μηνο δε χορηγήθηκαν καθόλου αντιβιοτικά → Αμοξυκιλίνη +/- μακρολίδη (αζιθρομυκίνη, κλαριθρομυκίνη).
Όταν το τελευταίο 3μηνο χορηγήθηκαν αντιβιοτικά → Αμοξυκιλίνη +/- μακρολίδη ή ‘’αναπνευστική’’ (δηλαδή, που δρα στο αναπνευστικό) κινολόνη (μοξιφλοξασίνη, λεβοφλοξασίνη).
Τα θεραπευτικά σχήματα, που αναφέρονται εδώ, χορηγούνται με τη σειρά, που παρατίθενται.
Κάλυψη από τυχόν άτυπα μικρόβια (όπως π.χ. Mycoplasma pneumoniae, Chlamydophila pneumoniae/TWAR, Legionella) προσφέρει η προσθήκη της μακρολίδης.
ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ:
Επειδή υπάρχει ανθεκτικότητα στον πνευμονιόκοκκο, καλό είναι να αποφεύγεται η χορήγηση κεφαλοσπορινών 1ης και 2ης γενιάς και κεφιξίμης 3ης γενιάς.
Αμινοπενικιλίνες
Αμοξυκιλίνη 1g x4 για 7-10 ημέρες
Αμοξυκιλίνη/κλαβουλανικό 2g x2 για 7-10 ημέρες.
Νεότερες μακρολίδες
Αζιθρομυκίνη 500 mg x1, για 5 ημέρες
Κλαριθρομυκίνη 500 mg x1, για 7-10 ημέρες ή
Κλαριθρομυκίνη μακράς δράσης 1000 mg x1, για 7-10 ημέρες.
Κινολόνες ‘’αναπνευστικές’’
Λεβοφλοξασίνη 750 mg x1 για 7-10 ημέρες ή
500 mg x1 για 7-14 ημέρες
Μοξιφλοξασίνη 400 mg x1 για 10 ημέρες.
Καλό είναι να έχετε υπόψη σας και τα παρακάτω:
Σε αλλεργία στην αμοξυκιλίνη ή σε θεραπευτική αστοχία μπορείτε να χορηγήσετε μακρολίδες.
Επίσης σε ανεπαρκές αποτέλεσμα χορηγείται αμοξυκιλίνη/κλαβουλανικό ή μία κινολόνη.
Επανέλεγχος μετά από περίπου 6 εβδομάδες.
Σε παιδιά με ανεπηρέαστη γενική κατάσταση (εκτός του βήχα και ίσως του πυρετού) συνιστάται επανέλεγχος, αν επηρεαστεί η γενική κατάσταση, δυσχέρεια στη λήψη υγρών ή σε επιδείνωση των συμπτωμάτων του αναπνευστικού.
Σε παιδιά με επηρεασμένη γενική κατάσταση (καταβλημένα) με φυσιολογική ούρηση και λήψη υγρών μπαίνει η υποψία της πνευμονίας. Συχνά ταχύπνοια (παιδιά < 1 έτους 30-50 αναπνοές/λεπτό, μεγαλύτερα παιδιά 30-40/λεπτό). Αν η CRP > 80, χορηγούνται αντιβιοτικά, αν CRP < 10, να περιμένετε. Σε ενδιάμεσες τιμές συνιστάται συνεχής αναμονή με προσεκτική παρακολούθηση και παρότρυνση για επανεκτίμηση σε επιδείνωση. Ίσως χρειαστεί επανέλεγχος μετά από δύο 24ωρα.
Η εκτίμηση παιδιών < 6 μηνών πρέπει να γίνεται μαζί με παιδίατρο.
Παιδιά με σοβαρή μεταβολή της γενικής κατάστασης (νωθρότητα) με μειωμένη ούρηση και λήψη υγρών παραπέμπονται σε παιδιατρική κλινική. Συχνά παρουσιάζουν ταχύπνοια (>50/λεπτό για παιδιά < 1 έτους, >40/λεπτό για παιδιά > 1 έτους) και εισολκές του θωρακικού τοιχώματος.
Σε παιδιά, στα οποία μπαίνει η διάγνωση της πνευμονίας και χρειάζονται αντιβιοτικά, χορηγείται (βλέπε και στο υποκεφάλαιο της πνευμονίας) [3]:
* Σε μικρά παιδιά (4μηνών – 4 ετών) με ήπια συμπτώματα και πιθανή ιογενή λοίμωξη δε χρειάζεται να χορηγούνται αντιβιοτικά.
* Σε παιδιά < 5 ετών → 1ης εκλογής αμοξυκιλίνη.
* Σε παιδιά ≥ 5 ετών → 1ης εκλογής μακρολίδη.
* Αν θεωρείται ως πιθανή αιτία ο πνευμονιόκοκκος (από το ιστορικό, τα κλινικά και τα ακτινολογικά ευρήματα), χορηγείται αμοξυκιλίνη ή πενικιλίνη ή αμοξυκιλίνη/κλαβουλανικό οξύ ή κλινδαμυκίνη.
ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ:
Καλό είναι να θυμάστε ότι αυξάνεται η αντοχή του πνευμονιοκόκκου στα αντιβιοτικά.
Σε αλλεργία στην πενικιλίνη και πιο σοβαρά συμπτώματα (βλέπε το υποκεφάλαιο Αλλεργία στην πενικιλίνη) επιλέγεται η χορήγηση μακρολίδων ή κλινδαμυκίνη.
Σε υποψία μυκοπλάσματος χορήγηση μίας από τις νεότερες μακρολίδες [2].
Σε μικρά παιδιά χορηγούνται, αν κριθεί απαραίτητο, βρογχοδιασταλτικά φάρμακα, όπως σαλβουταμόλη ως σιρόπι. Πιο μεγάλα παιδιά μπορούν να κάνουν εισπνοές με αεροθάλαμο ή νεφελοποιητή.
Εμβάθυνση:
https://www.eof.gr/web/guest Επιλέξτε από το μενού > Ανθρώπινα, μετά > Ανακοινώσεις προς επαγγελματίες και τέλος > Έκδοση ΕΟΦ 2014 (06.05.2014).
Φαρμακευτική αγωγή
Αντιβηχικά
Αντιβιοτικά
Αζιθρομυκίνη.
Αμοξυκιλίνη.
Αμοξυκιλίνη/Κλαβουλανικό οξύ.
Ερυθρομυκίνη.
Κλαριθρομυκίνη.
Λεβοφλοξασίνη.
Μοξιφλοξασίνη.
Ροξιθρομυκίνη.
β2-διέγερτες
Σαλβουταμόλη.
Τερβουταλίνη.
Εισπνεόμενα στεροειδή
Βουδεσονίδη.
Εισπνεόμενα στεροειδή + β2-διεγέρτες
Φλουτικαζόνη + Σαλμετερόλη.
Βουδεσονίδη + Φορμοτερόλη.
[1] Αντιμικροβιακά φάρμακα & κλινική προσέγγιση των λοιμώξεων. Ν.Ι.Λεγάκη, Γ.Ε.Χαλεβελάκη, Α.Η.Περόγαμβρου, 3η έκδοση 2008. Εκδόσεις Πασχαλίδη.
[2] Κατευθυντήριες Οδηγίες για τη Διάγνωση και τη Θεραπεία των Λοιμώξεων, Ελληνική Εταιρεία Λοιμώξεων, ΚΕΕΛΠΝΟ, Έκδοση 2015.
[3] ‘’Οι λοιμώξεις στην πρωτοβάθμια περίθαλψη και η θεραπεία τους’’, ΕΟΦ, 2014.
Βλέπε στην Επείγουσα ιατρική στην πράξη στον τίτλο Δηλητηρίαση. Για τη στέρηση / αποχή από αλκοόλ βλέπε το αντίστοιχο υποκεφάλαιο παραπάνω.
Φάρμακα, αλκοόλ, ναρκωτικά, μανιτάρια, καπνός πυρκαγιάς, χημικές ουσίες.
Μέγεθος κόρης: Μικρή σε οπιοειδή, μεγάλη σε μεταξύ άλλων διεγερτικά με κεντρική δράση.
Υπεραερισμός (σαλικυλικά). Αρρυθμίες (τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά).
Βλέπε τις αιτίες στο κεφάλαιο της νευρολογίας στο υποκεφάλαιο Κώμα/ Απώλεια συνείδησης.
Ιστορικό από άτομα-μάρτυρες.
Άδεια κουτιά δισκίων.
Γράμμα αποχαιρετισμού σε ασαφή δηλητηρίαση: Παρακεταμόλη-ορ. και σαλικυλικό-ορ.
Επιπλέον λήψη δειγμάτων εργαστηριακών εξετάσεων (από ορό και ούρα) για τυχόν επόμενη ανάλυση.
Μέτρηση αερίων αίματος.
Εξασφαλίστε τις λειτουργίες της αναπνοής και του κυκλοφορικού. Εξασφάλιση φλεβικής οδού.
Σχετικά με φάρμακα: Βλέπε για την ‘’Αντιμετώπιση δηλητηριάσεων’’ στον Ε.Ο.Φ. ή στο έντυπο του ΕΟΦ, τελευταία έκδοση 2007.
Σε περίπτωση ανάγκης επικοινωνήστε με το κέντρο δηλητηριάσεων στο: 210-7793777.
Σε δηλητηρίαση από το στόμα χορηγούνται 10 γραμμάρια ενεργού άνθρακα σε παιδιά μικρότερα από την ηλικία των 12 ετών και σε ενήλικες 25 γραμμάρια. Μπορεί να γίνει επανάληψη της χορήγησης μετά από περίπου 4 ώρες.
Επείγουσα παραπομπή για τυχόν πλύση στομάχου, πρόκληση διούρησης, οξινοποίηση των ούρων, αιμοκάθαρση, πλασμαφαίρεση, ενδεχομένως χορήγηση αντιδότου.
Εμβάθυνση:
ΔΗΛΗΤΗΡΙΑΣΕΙΣ | Μάγδα Κυριακοπούλου
Δηλητηριάσεις στο σπίτι | paidiatriki.gr
Ενεργός άνθρακας: Δισκία Norit | Πόσιμο διάλυμα Toxicarb | Κάψουλες Ultracarbon.
ΠΡΟΣΟΧΗ, όλοι οι ασθενείς με ασαφή συμπτώματα οξείας κοιλίας παραπέμπονται σε νοσοκομείο για εκτίμηση και παρακολούθηση!
Περίπου στο 40% απ’ αυτούς τους ασθενείς, που εισάγονται για παρακολούθηση, δεν μπαίνει ποτέ κάποια συγκεκριμένη διάγνωση.
Όταν ο υπερηχογραφικός έλεγχος διενεργείται ήδη στο τμήμα επειγόντων, αυξάνεται η διαγνωστική επιτυχία και μεταξύ άλλων μειώνεται η ανάγκη εισαγωγής.
Οι παρακάτω καταστάσεις αποτελούν παραδείγματα των συνηθέστερων αιτιών οξέος κοιλιακού άλγους.
Άλγος κύησης- και τοκετού:
Παραπομπή σε γυναικολογική κλινική.
Ανεύρυσμα αορτής:
Θωρακικό οξύ στηθαγχικό άλγος, που μοιάζει με οξύ έμφραγμα μυοκαρδίου, συχνά με αντανάκλαση στη ράχη.
Σε ανεύρυσμα πολύ περιφερικά μπορεί τα συμπτώματα να μοιάζουν με άλγος νεφρολιθίασης, σφύζουσα σκληρία στην περιοχή της κοιλίας, διαφορές σφυγμού/ΑΠ μεταξύ πάνω και κάτω άκρων ή υποτασικά και συγκοπτικά επεισόδια.
Εμφανής επίδραση στη γενική κατάσταση του ασθενή, ίσως ναυτία και εμετοί.
Προδιάθεση παρουσιάζουν άντρες καπνιστές μεγαλύτεροι των 50 ετών με υπέρταση.
Υπάρχουν κληρονομικοί παράγοντες.
Υπέρηχος κοιλίας!
Το αορτικό ανεύρυσμα κοιλίας και θώρακα συχνά παρουσιάζονται ταυτόχρονα.
Τα όρια για το ανεύρυσμα είναι εξωτερική διάμετρος αορτής 30 mm.
Απλή υποψία διαχωριστικού (στμ: ή ρήξης) ανευρύσματος αορτής αποτελεί αφορμή επείγουσας παραπομπής σε χειρουργική κλινική.
Τοποθετήστε φλεβοκαθετήρα δύο οδών για στάγδην έγχυση.
Χορήγηση οξυγόνου με μάσκα.
Κοιλιακή αορτή με διάμετρο 25-29 mm (‘‘εκτατική αορτή’‘) έχει αποδειχτεί ότι αποτελεί παράγοντα κινδύνου και υπάρχουν λόγοι για παρακολούθηση των διαφόρων παραγόντων κινδύνου και επανεκτίμηση με υπέρηχο.
Γαστρεντερίτιδα:
Πυρετός, εμετοί, διάρροια.
Βλέπε το υποκεφάλαιο Διάρροια και Εμετοί στο παρόν κεφάλαιο.
Διάρροια:
Βλέπε το αντίστοιχο υποκεφάλαιο στο παρόν κεφάλαιο.
Δυσκοιλιότητα (förstoppning):
Συνηθισμένη αιτία κοιλιαλγίας ιδιαίτερα σε παιδιά και ηλικιωμένους.
Μπορεί να προκαλεί σύγχυση τόσο, όσο και πολλά άλλα από τα συμπτώματα της κοιλίας.
Βλέπε το υποκεφάλαιο στο παρόν κεφάλαιο.
Δυσκοιλιότητα επίμονη δυσθεράπευτη (obstipation):
Μπορεί να είναι συγκεχυμένο σύμπτωμα, όπως συμβαίνει και με πολλά από τα υπόλοιπα συμπτώματα της κοιλίας.
Δυσμηνόρροια:
Μη ξεχνάτε την εμμηναρχή.
Βλέπε το υποκεφάλαιο Δυσμηνόρροια στο κεφάλαιο των γυναικολογικών νοσημάτων.
Δυσπεψία:
Βλέπε το υποκεφάλαιο στο παρόν κεφάλαιο.
Ειλεός:
Μηχανικός ή παραλυτικός, αλλά επιπλέον και συστροφή εντερικής έλικας και εγκολεασμός, ιδιαίτερα σε παιδιά.
Πόνοι κατά διαστήματα. Βλέπε το υποκεφάλαιο στο παρόν κεφάλαιο.
Εκκολπωματίτιδα:
Συνήθως άλγος στην αριστερή πλευρά της κοιλίας, χαμηλά (‘‘αριστερά κείμενη σκωληκοειδίτιδα’‘), μετεωρισμός, δυσκοιλιότητα, περίοδοι με διάρροια, ίσως πυρετός.
Ανάπαυση του εντέρου, ίσως και αντιβιοτικά.
Τα αντιβιοτικά συνταγογραφούνται κυρίως λόγω παράδοσης.
Η θεραπεία αμφισβητείται σε ασθενή, που δεν έχει επηρεαστεί.
Σε γενικευμένη επίδραση παραπομπή σε χειρουργική κλινική.
Μετέπειτα άφθονη πρόσληψη υγρών και φυτικών ινών.
Βλέπε το υποκεφάλαιο στο παρόν κεφάλαιο.
Έλκος:
Επιγαστραλγίες, ναυτία, εμετοί, άλγος στο επιγάστριο.
Βλέπε το υποκεφάλαιο Έλκος στο παρόν κεφάλαιο.
Ελκώδης κολίτιδα:
Βλέπε το υποκεφάλαιο Φλεγμονώδη εντερικά νοσήματα στο παρόν κεφάλαιο.
Εμετοί:
Μπορεί να οφείλονται σε διάφορες αιτίες, μεταξύ άλλων γαστρεντερικές, εγκεφαλικές, μεταβολικές, λοιμώδεις.
Βλέπε το υποκεφάλαιο στο παρόν κεφάλαιο.
Έμφραγμα μυοκαρδίου:
Οι πόνοι της κοιλίας είναι συχνοί, ιδίως σε ηλικιωμένους.
Βλέπε το υποκεφάλαιο στο κεφάλαιο των καρδιαγγειακών νοσημάτων.
Ενδομητρίωση: Φλεγμονή της μήτρας, σαλπιγγίτιδα, φλεγμονή των ωαγωγών.
Συχνά πόνος, που εντοπίζεται χαμηλά, μπορεί να περάσει απαρατήρητος.
Βλέπε το υποκεφάλαιο Σαλπιγγίτιδα στο κεφάλαιο των γυναικολογικών νοσημάτων.
Εντερική ισχαιμία:
Οξείς δυνατοί κοιλιακοί πόνοι συχνά σε ηλικιωμένους ασθενείς με γνωστή καρδιαγγειακή νόσο.
Η αντικειμενική εξέταση της κοιλίας δε συμβαδίζει με το άλγος.
Από ένα σημείο και μετά οι πόνοι υποχωρούν (παράλυση) και τελικά (συχνά > 6 ώρες) παροξυντικός πόνος και εντερική ‘‘σιγή’‘ (νέκρωση).
Πολύ έντονη επίδραση της γενικής κατάστασης του ασθενή με ναυτία, εμετό, αντανακλαστική αφόδευση, ίσως σοκ.
Επείγουσα παραπομπή, φλεβική γραμμή και ενυδάτωση.
Εξωμήτριος κύηση:
Πόνος χαμηλά στην κοιλία, αμηνόρροια, ίσως κολπική αιμορραγία.
Ψηλαφητική ευαισθησία πάνω από τα εξαρτήματα.
Τελευταία εμμηνορρυσία;
Τεστ κύησης, επείγουσα παραπομπή σε γυναικολόγο.
Επεισόδια οξείας κοιλίας σε ηλικιωμένους:
Συχνά είναι άτυπα χωρίς ναυτία/εμετούς ούτε πυρετό.
Δακτυλική ορθού-/ψηλάφηση κοιλίας.
Να έχετε πάντα στο νου σας ιδιαίτερα την ουροδόχο κύστη!
Σκεφτείτε την πιθανότητα σκωληκοειδίτιδας, επίσχεσης ούρων, έλκους, εκκολπωματίτιδας, ουρολοιμώξεων, δυσκοιλιότητας, ειλεού, πνευμονίας, πλευρίτιδας, περικαρδίτιδας, εμφράγματος μυοκαρδίου, ανευρύσματος αορτής και έρπητα ζωστήρα.
Επεισόδια οξείας κοιλίας σε παιδιά:
Βλέπε το υποκεφάλαιο Άλγος στομάχου σε παιδιά στο κεφάλαιο των παδιατρικών νοσημάτων.
Επιδιδυμίτιδα:
Λοίμωξη, που πηγαίνει προς τα κάτω, από την ουρήθρα ή τον προστάτη.
Δυσουρία, επιτακτικό αίσθημα για ούρηση, οίδημα, ερυθρότητα και πόνος στο μισό του ενός όρχεος.
Αντιβιοτικά (κινολόνες, τετρακυκλίνες ή μακρολίδη συνδυασμένα με ΜΣΑΦ), θέση κατάκλισης, σπασουάρ.
Μην ξεχνάτε τη διαφοροδιάγνωση της συστροφής όρχεος.
Βλέπε το υποκεφάλαιο Επιδιδυμίτιδα στο κεφάλαιο των ουρολογικών νοσημάτων.
Επίσχεση ούρων:
Άντρες σε ηλικία εκδήλωσης συμπτωμάτων υπερπλασίας προστάτη, ψηλαφητή ουροδόχος κύστη με ευαισθησία.
Έρπητας ζωστήρας:
Εντοπισμένοι επιφανειακοί πόνοι/υπεραλγησία σε ένα δερμοτόμιο.
Οι πόνοι ξεκινούν δύο ημέρες πριν από την εμφάνιση φυσαλίδων και μπορούν να υποδύονται πόνους ‘‘Οξείας κοιλίας’‘.
Βλέπε το υποκεφάλαιο Έρπητας ζωστήρας στο κεφάλαιο των δερματολογικών νοσημάτων.
Ευερέθιστο κόλον:
Βλέπε παρακάτω το IBS, καθώς και το υποκεφάλαιο IBS στο παρόν κεφάλαιο.
Ηπατική νόσος:
Πόνοι κάτω από το δεξιό πλευρικό τόξο, κόπωση, ναυτία, εμετός, ίσως πυρετός, ίκτερος, ασκίτης, γυναικομαστία, αιμοχρωμάτωση, ευρυαγγείες (επίφλεβο/ διατεταμένες φλέβες), παλαμιαίο ερύθημα, ψηλαφητό ήπαρ/ σπλήνας, ευαισθησία πάνω από το φύμα του Vater (χοληδοχολιθίαση), τατουάζ (μόλυνση από ηπατίτιδα;).
Ηπατική στάση:
Ψηλάφηση + αν χρειαστεί, υπερηχογράφημα.
Ηπατίτιδα:
Πυρετός κόπωση, εμετοί, κνησμός, ίκτερος.
Βλέπε τα υποκεφάλαια Ηπατίτιδα, Ψηλές τιμές ηπατικών ενζύμων και αντίστοιχα Ίκτερος στο παρόν κεφάλαιο.
Θρόμβωση – έσω λαγόνιας:
Προκαλεί κοιλιακό άλγος με αντανάκλαση στην πλάτη.
Υπέρηχος.
Θρόμβωση μεσεντερίου φλέβας, Απόφραξη μεσεντερίου φλέβας:
Η νόσηση των ηλικιωμένων ασθενών εκδηλώνεται αιφνίδια με επίδραση της γενικής κατάστασης, άλγος, πυρετό, εμετούς, εικόνα ειλεού, μερικές φορές διαρροϊκές κενώσεις αναμιγμένες με αίμα, κυκλοφορική ανεπάρκεια.
Επείγουσα παραπομπή σε χειρουργό, υψηλός κίνδυνος θνητότητας ακόμη και με εγχείρηση.
Κοιλιάγχη:
Ασαφείς κοιλιακοί πόνοι, ιδίως κατά τη διάρκεια εντερικών διεργασιών (μετά το φαγητό) εξαιτίας αρτηριοσκλήρυνσης του μεσεντερίου.
Γνωστή καρδιαγγειακή νόσος (ή παράγοντες κινδύνου γι’αυτήν).
Παραπομπή σε χειρουργική κλινική.
Κοιλιακή πορφύρα (Henoch–Schönlein):
Βλέπε το υποκεφάλαιο Αλλεργική πορφύρα στο κεφάλαιο των παιδιατρικών νοσημάτων.
Κυστίτιδα:
Μερικές φορές ισχυρός πόνος στο κάτω μέρος της κοιλίας.
Βλέπε το υποκεφάλαιο Κυστίτιδα στο κεφάλαιο νοσήματα του ουροποιητικού.
Λεμφαδενίτιδα μεσεντερίου/ Διόγκωση λεμφαδένων κοιλιακής χώρας:
Συχνά σε παιδιά με λοίμωξη του ανώτερου αναπνευστικού, τραχηλική λεμφαδενοπάθεια.
Διαφορική διάγνωση κυρίως σε υποψία σκωληκοειδίτιδας.
Υπερηχογράφημα.
Μηνιγγίτιδα:
Εμετοί, πυρετός, αυχενική δυσκαμψία, κεφαλαλγία. Επίδραση γενικής κατάστασης.
Μπορελίωση με νευρομπορρελίωση.
Πόνοι με χαρακτηριστικά νευραλγίας (οξείς, σαν κέντρισμα), οι οποίοι μπορεί να εμφανιστούν οπουδήποτε στο σώμα, π.χ. πάνω από την περιοχή των χοληφόρων ή οπουδήποτε στην κοιλιακή χώρα.
Βλέπε το υποκεφάλαιο Μπορρέλια στο κεφάλαιο των νευρολογικών νόσων.
Νεφρολιθίαση:
Ισχυροί πόνοι στην οσφυϊκή μοίρα μέχρι χαμηλά στην ουρήθρα (στους όρχεις), αιματουρία, δυσουρία, σημείο Giordano.
Βλέπε το υποκεφάλαιο Νεφρολιθίαση στο κεφάλαιο των νοσημάτων του ουροποιητικού.
Νόσος Addison:
Κοιλιαλγία, ναυτία, εμετοί, γενική αδυναμία, μερικές φορές πυρετός, υπόταση, υπερμελάγχρωση κά.
Βλέπε το υποκεφάλαιο στο κεφάλαιο των ενδοκρινών νόσων.
Νόσος Crohn:
Κοιλιαλγία σε συνδυασμό με υποτροπή μαζί με διάρροιες και επίδραση της γενικής κατάστασης.
Βλέπε το υποκεφάλαιο Φλεγμονώδη νοσήματα του εντέρου στο παρόν κεφάλαιο.
Νόσος χοληφόρων οδών:
Πόνοι κάτω από το δεξιό πλευρικό τόξο (υποχόνδριο), που αντανακλούν στη ράχη.
Βλέπε το υποκεφάλαιο στο παρόν κεφάλαιο.
Παγκρεατίτιδα (οξεία):
Ταχεία νόσηση με ισχυρούς πόνους, που εντοπίζονται στο άνω τμήμα του στομάχου, μερικές φορές με αντανάκλαση στην πλάτη, εμετοί, ωχρότητα και κρύοι ιδρώτες, ευαισθησία στο επιγάστριο, μερικές φορές με μυϊκή άμυνα (αντίσταση / ακούσια αντιδραστική αντανακλαστική σύσπαση λόγω περιτοναϊκού ερεθισμού).
Βλέπε το υποκεφάλαιο στο παρόν κεφάλαιο.
Περιεσφιγμένη κήλη:
Άλγος στην κήλη και το κατώτερο τμήμα της κοιλίας.
Βλέπε τα υποκεφάλαια Βουβωνοκήλη/ Μηροκήλη στο παρόν κεφάλαιο.
Περιηπατίτιδα:
Φλεγμονή στην περιοχή γύρω από το ήπαρ, η οποία μπορεί να προκληθεί μεταξύ άλλων από γονόκοκκο ή χλαμύδια σε συνδυασμό με γυναικολογική λοίμωξη.
Κλινική εικόνα χολοκυστίτιδας, θεραπεία με αντιβιοτικά.
Περιτονίτιδα.
Σανιδώδης κοιλία, ασθενής με επηρεασμένη γενική κατάσταση, ναυτία και ίσως πυρετό.
Πάντοτε συμβουλευτείτε υπερεπειγόντως χειρουργό.
Πλευρίτιδα:
Μπορεί να προκαλέσει κοιλιαλγία.
Ακρόαση, ακτινογραφικός έλεγχος.
Πνευμονία:
Δεν είναι ασυνήθιστοι οι κοιλιακοί πόνοι, όταν πρόκειται για λοίμωξη, που εντοπίζεται χαμηλά, ιδιαίτερα σε μικρά παιδιά.
Πόνοι δεξιού υποχονδρίου (κάτω από το δεξιό πλευρικό τόξο):
Ηπατικά νοσήματα, όπως χολολιθίαση (αυξημένες τιμές βιοχημείας ήπατος μόνο σε απόφραξη του ηπατικού πόρου – όχι σε χολολιθίαση/χολοκυστίτιδα), καρκίνος, ΠΣΧ (Πρωτοπαθής Σκληρυντική Χολαγγειίτιδα)/ PSC, οξεία ιογενής – φαρμακευτική ηπατίτιδα, θρόμβωση ηπατικών φλεβών (σύνδρομο Budd-Chiari – υψηλή Hb), περιηπατίτιδα (γυναικολογικά συμπτώματα;).
Πόνοι περιόδου (Μittelschmerz):
Άλγος ωορρηξίας.
Προστατίτιδα:
Ενοχλήσεις ούρησης, πόνος στη βουβωνική χώρα και την πλάτη.
Βλέπε το υποκεφάλαιο Προστατίτιδα στο κεφάλαιο των νόσων του ουροποιητικού.
Πρωτοπαθής σκληρυντική χολαγγειίτιδα:
Πόνοι κάτω από το δεξιό πλευρικό τόξο (δεξιό υποχόνδριο), στομαχικές ενοχλήσεις, ίσως πυρετός.
Αυξημένος κίνδυνος για συνύπαρξη κολίτιδας.
Πυελονεφρίτιδα (ακόμη και ουρολοίμωξη):
Πυρετός, ίσως αίσθημα ψύχους, άλγος στη ράχη/-στη νεφρική χώρα.
Βλέπε το υποκεφάλαιο Πυελονεφρίτιδα στο κεφάλαιο των νοσημάτων του ουροποιητικού.
Σαλπιγγίτιδα:
Σε νέες γυναίκες κατά τη διάρκεια της εν ενεργεία σεξουαλικής ηλικίας με οξείς κοιλιακούς πόνους, πυρετό, (κολπικές) εκκρίσεις, μετακινούμενη ευαισθησία/ αναπηδώσα ευαισθησία και ευαισθησία στην ψηλάφηση πάνω από τη μήτρα και τα εξαρτήματα.
Βλέπε το υποκεφάλαιο Σαλπιγγίτιδα στο κεφάλαιο των γυναικολογικών νοσημάτων.
ΣΕΕ / Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (IBS / Irritable Bowel Syndrome):
Κοιλιαλγία, η οποία συνήθως ανακουφίζεται με την αφόδευση.
Διαταραγμένη εντερική κινητικότητα, δυσκοιλιότητα, διάρροια, αέρια, τυμπανισμός, κοιλιαλγία.
Βλέπε το υποκεφάλαιο στο παρόν κεφάλαιο.
Σεροτονινεργικό σύνδρομο:
Βλέπε το αντίστοιχο υποκεφάλαιο στο κεφάλαιο των νευρολογικών νοσημάτων.
Σκωληκοειδίτιδα:
Συχνά αρχικά διάχυτο αίσθημα δυσφορίας στην κοιλία με περιπλανώμενο άλγος χαμηλά προς το σημείο Mc-Burney.
Βλέπε το υποκεφάλαιο στο παρόν κεφάλαιο.
Στένωση στομάχου:
Εμετοί (πυλωρική στένωση; Καρκίνος στομάχου; Έλκος;).
Συστροφή όρχεος:
Αιφνίδια έναρξη πόνου στο χαμηλότερο τμήμα της κοιλίας και στον όρχι, ο οποίος συστρέφεται γύρω από το σπερματικό πόρο, κυρίως σε νεαρά άτομα.
Επείγουσα παραπομπή για εγχείρηση μέσα σε ώρες.
Διαφορικές διαγνώσεις:
Υδατίδα κύστη Morgagni, επιδιδυμίτιδα και περιεσφιγμένη κήλη.
Βλέπε το υποκεφάλαιο συστροφή όρχεος στο κεφάλαιο των νόσων του ουροποιητικού.
Προσέξτε ότι αρχικά οι κοιλιακοί πόνοι μπορούν να μετατίθενται εντελώς στο χαμηλότερο τμήμα της κοιλιακής χώρας με καθόλου ή αμυδρή συμπτωματολογία από το όσχεο.
Σε απευθείας κλινική εξέταση του όσχεος εκδηλώνεται ωστόσο άλγος/δυσφορία.
ΦΕΝ / Φλεγμονώδη εντερικά νοσήματα (IBD / Inflammatory Bowel Diseases):
Βλέπε το υποκεφάλαιο Φλεγμονώδη νοσήματα εντέρου στο παρόν κεφάλαιο.
Φλεγμονώδης εντερική νόσος:
Βλέπε το υποκεφάλαιο στο παρόν κεφάλαιο.
Χολοκυστίτιδα/ Χολαγγειίτιδα:
Συμπτώματα, όπως σε νόσο χολολιθίασης, μεγαλύτερης διάρκειας, πυρετός και ίσως πυρετικές αιχμές.
Παραπομπή σε ΤΕΠ χειρουργικής.
Ο υπέρηχος δείχνει τυπική εικόνα οξείας χολοκυστίτιδας.
Βλέπε το υποκεφάλαιο νοσήματα των Χοληφόρων οδών στο παρόν κεφάλαιο.
Ωοθηκική κύστη:
Λοιμώδης, η οποία έχει υποστεί ρήξη ή συστροφή.
Βλέπε το υποκεφάλαιο Σαλπιγγίτιδα στο κεφάλαιο των γυναικολογικών νοσημάτων.
Κακοήθης προοδευτική αιματολογική νόσος, που συχνότερα χαρακτηρίζεται από ύπαρξη μεγάλου αριθμού άωρων λευκοκυττάρων, τα οποία είναι λεμφοβλάστες (Β- ή Τ-κύτταρα).
Αυτά τα άωρα κύτταρα μπορούν να ανιχνευτούν στο αίμα, το μυελό των οστών, τους λεμφαδένες, το σπλήνα και άλλα όργανα.
Η νόσος προσβάλλει κυρίως παιδιά ηλικίας 3 – 7 ετών.
Ακόμη δεν έχει διευκρινιστεί. Επίκτητες αλλοιώσεις γενετικού υλικού σε χρωμοσωμικό επίπεδο (π.χ. μεταθέσεις) παίζουν κάποιο ρόλο.
Συμπτώματα, που μοιάζουν με λοίμωξη, ήπιος πυρετός, διογκωμένοι λεμφαδένες, κόπωση, ωχρότητα, μώλωπες, αιμορραγίες βλεννογόνων κυρίως των ούλων, ρινικές αιμορραγίες, οστικοί πόνοι και αρθραλγίες, δύσπνοια, αίσθημα παλμών.
Αιμορραγίες δέρματος, ηπατομεγαλία και σπληνομεγαλία.
Παρουσιάζεται σημαντική αύξηση της ποσότητας των λευκών αιμοσφαιρίων.
Αναιμία, θρομβοκυτταροπενία, παθολογικός τύπος λευκών με ουδετεροφιλία.
Η διάγνωση μπαίνει με την εκτίμηση της μορφολογίας μυελού των οστών, στην οποία συμπεριλαμβάνεται ο ανοσοφαινότυπος των βλαστών.
Οξεία μυελοβλαστική λευχαιμία, οξεία αναιμία, λευκοκυττάρωση, μονοπυρήνωση.
Hb, λευκοκύτταρα, αιμοπετάλια, τύπος λευκών, εξέταση μυελού των οστών.
Παρακολούθηση σύμφωνα με το πρωτόκολλο, που έχει οριστεί από το επίσημο όργανο συντονισμού των ογκολογικών κέντρων καταγραφής καρκινικών νοσημάτων (στη Σουηδία).
Σε υποψία ΟΛΛ γίνεται επείγουσα παραπομπή του ασθενή σε παιδιατρική ή αιματολογική κλινική για διάγνωση.
Μετά ακολουθεί η εφαρμογή θεραπείας από συνδυασμό κυτταροστατικών.
Η συνολική διάρκεια της θεραπείας είναι πάνω από 2 χρόνια, κάτι το οποίο στην πλειοψηφία των περιπτώσεων οδηγεί σε πλήρη αναρρωτική και σε πολλές περιπτώσεις σε ίαση.
Εμβάθυνση: Η αντιμετώπιση γίνεται σύμφωνα με τους κανονισμούς, που έχουν οριστεί από το επίσημο όργανο συντονισμού των ογκολογικών κέντρων καταγραφής καρκίνου της χώρας (της Σουηδίας: http://cancercentrum.se/samverkan/).
Συγκέντρωση παθολογικών άωρων σε φάση προσταδίου μυελοειδών κυττάρων στο μυελό των οστών (κοκκιοκύτταρα, μονοκύτταρα), αλλά μπορεί να υπάρχουν ακόμη και λευχαιμίες μεγακαρυοκυττάρων.
Η συγκέντρωση των παθολογικών κυττάρων οδηγεί σε διαταραχή της παραγωγής αίματος.
Τα συμπτώματα έναρξης σχετίζονται συχνότερα με εκείνα της ουδετεροπενίας και της αναιμίας.
Συχνότερα άγνωστες. Επίκτητες γενετικές αλλοιώσεις.
Παρατηρείται αύξηση όλων των μορφών λευχαιμιών μετά από έκθεση σε διαλυτικές ουσίες (βενζόλιο) ή ιονίζουσα ακτινοβολία.
Εκηλώνεται συχνότερα, όπως και το λέμφωμα μη-Hodgkin, μετά από θεραπεία κάποιας άλλης κακοήθους νόσου με ακτινοβολία ή κυτταροστατικά.
Πυρετός/ υποπυρεξία, κόπωση, αδυναμία, κεφαλαλγία, απίσχνανση.
Λοιμώξεις (απλό κρυολόγημα, μόλυνση πληγής, στοματίτιδα).
Επίσταξη, αιμορραγίες δέρματος, αυξημένες αιμορραγίες εμμηνορρυσίας.
‘’Ευαισθησία’’ στα οστά και τις αρθρώσεις.
Στον τύπο λευκών συχνότερα διαπιστώνεται μόνο ουδετεροπενία.
Ο συνολικός αριθμός των λευκών αιμοσφαιρίων ποικίλλει, αλλά συχνότερα είναι φυσιολογικός ή χαμηλός.
Αναιμία σοβαρού βαθμού.
Θρομβοκυτταροπενία.
Μερικές φορές σπληνομεγαλία, σπάνια ηπατομεγαλία ή αύξηση του μεγέθους των λεμφαδένων.
Εμφανίζονται και εξωμυελώδεις όγκοι (στο δέρμα).
Απλαστική αναιμία, μονοπυρήνωση, οξεία λεμφογενής λευχαιμία.
Hb, αιμοπετάλια, λευκοκύτταρα, τύπος λευκών, επίχρισμα μυελού των οστών.
Τήρηση κανονισμών, που έχουν οριστεί από το επίσημο όργανο συντονισμού των ογκολογικών κέντρων της χώρας καταγραφής του καρκίνου (αφορά τη Σουηδία).
Παραπομπή σε αιματολογική κλινική για ακριβή ταξινόμηση της νόσου, συμπεριλαμβανομένου του ανοσοφαινοτύπου για επιβεβαίωση της διάγνωσης.
Η κυτταρογενετική ανάλυση είναι πολύ σημαντική για την αξιολόγηση του κινδύνου.
Θεραπεία με κυτταροστατικά.
Υψηλή συχνότητα ίασης στην κατηγορία χαμηλού κινδύνου.
Οι ασθενείς υψηλού κινδύνου ηλικίας μέχρι 60 ετών αποτελούν υποψήφια ομάδα θεραπευτικής αντιμετώπισης με αλλογενή μεταμόσχευση βλαστικών κυττάρων του αίματος.
Εμβάθυνση: Η αντιμετώπιση γίνεται σύμφωνα με τους κανονισμούς, που έχουν οριστεί από το επίσημο όργανο συντονισμού των ογκολογικών κέντρων καταγραφής καρκίνου της χώρας (της Σουηδίας: http://cancercentrum.se/samverkan/).
Οξεία βακτηριακή φλεγμονή του προστάτη και των σπερματοδόχων κύστεων.
Λοίμωξη του κατώτερου ουροποιητικού μετά από παρακέντηση προστάτη.
Συνήθως εκδηλώνεται κάποιος πόνος κατά την ούρηση, άλγος στην κορυφή του πέους και/ή κνησμός κατά την ούρηση και επιτακτικό αίσθημα για ούρηση.
Μπορεί να εκδηλωθούν αιματουρία και αιματοσπερμία, δυσχέρεια ούρησης με μειωμένη ροή ούρων, ίσως επίσχεση ούρων, ενώ όταν συνυπάρχει πυρετός, μπορεί να υποψιαστεί κανείς προσβολή και του ανώτερου ουροποιητικού.
Συχνά ο ασθενής επηρεάζεται από τη νόσο.
Ο προστάτης είναι μαλακός κατά την ψηλάφηση με έντονη ευαισθησία.
Ενοχλήσεις, που μοιάζουν με της προστατίτιδας.
Χρόνια προστατίτιδα (βλέπε το αντίστοιχο υποκεφάλαιο).
Στικ ούρων ή έλεγχος του ιζήματος, καλλιέργεια ούρων, έλεγχος PSA (σχεδόν πάντα είναι αυξημένο.
Η αύξηση του PSA μπορεί να διατηρηθεί για μήνες μετά από τη λήξη της θεραπείας).
Ίσως να υπάρχει υπόλειμμα ούρων.
Χορήγηση αντιβιοτικών [1], όπως π.χ. τριμεθοπρίμη/σουλφαμεθοξαζόλη ή σιπροφλοξασίνη.
Ίσως χρειαστεί να χορηγηθούν ΜΣΑΦ.
Εμβάθυνση:
Κατευθυντήριες Οδηγίες για τη Διάγνωση και τη Θεραπεία των Λοιμώξεων, Ελληνική Εταιρεία Λοιμώξεων, Αθήνα 2015. http://www.loimoxeis.gr/,
Οι λοιμώξεις στην πρωτοβάθμια περίθαλψη και η θεραπεία τους, ΕΟΦ, 2014.
http://www.ifet.gr/files/infection_book_2014.pdf.
Φαρμακευτική αγωγή
Αντιβιοτικά
Κινολόνη: Σιπροφλοξασίνη.
Τετρακυκλίνη: Δοξυκυκλίνη.
ΜΣΑΦ: Δικλοφαινάκη.
[1] Οι λοιμώξεις στην πρωτοβάθμια περίθαλψη και η θεραπεία τους, ΕΟΦ, 2014.
Βλέπε και το υποκεφάλαιο Οστεοαρθρίτιδα, Αρθρίτιδα βακτηριδιακή, Αρθρίτιδα μη-βακτηριδιακή, Ουρική αρθρίτιδα και Ρευματοειδής αρθρίτιδα στο παρόν κεφάλαιο.
Τραυματισμός, οστεοαρθρίτιδα, αντιδραστική αρθρίτιδα (λοιμώδεις καταστάσεις του εντέρου, των γεννητικών οργάνων, των αεροφόρων οδών, τσίμπημα κρότωνα), σηπτική αρθρίτιδα, ψωριασική αρθρίτιδα (μπορεί να προκύψει ακόμη και χωρίς δερματικές εκδηλώσεις), αγκυλοποιητική σπονδυλίτιδα, ουρική αρθρίτιδα, ρευματοειδής αρθρίτιδα, ψευδοουρική αρθρίτιδα, πυροφωσφορική αρθρίτιδα, σαρκοείδωση (ασυνήθιστη).
Αρθρίτιδα της άρθρωσης του γόνατου:
Σκεφτείτε κυρίως την μπορέλια (αρθρίτιδα Lyme, συχνά μεταναστευτική), πυροφωσφορική αρθρίτιδα, αντιδραστική αρθρίτιδα.
Αρθρίτιδα της άρθρωσης του ισχίου:
Σκεφτείτε κυρίως την αντιδραστική αρθρίτιδα.
Αρθρίτιδα των ποδοκνημικών αρθρώσεων:
Σκεφτείτε κυρίως τη ΡΑ, τη σαρκοείδωση.
Αμφοτερόπλευρες αρθρίτιδες.
Αρθρίτιδα των πηχεοκαρπικών αρθρώσεων:
Σκεφτείτε κυρίως τη ΡΑ, αμφοτερόπλευρη.
Αρθρίτιδα της 1ης ΜΤΦ-άρθρωσης:
Σκεφτείτε κυρίως την ουρική αρθρίτιδα, ορισμένες φορές ακόμη και στο μετατάρσιο, την άρθρωση του γόνατου, την πηχεοκαρπική, την ποδοκνημική.
Αρθρίτιδα της άρθρωσης του ώμου:
Σκεφτείτε κυρίως την αντιδραστική αρθρίτιδα, την αρθρίτιδα Lyme.
Αρθρίτιδα της άρθρωσης του αγκώνα:
Σκεφτείτε κυρίως την αρθρίτιδα Lyme (συχνά μεταναστευτική).
Δακτυλίτιδες:
Σκεφτείτε την αντιδραστική αρθρίτιδα, την ψωρίαση, την αγκυλοποιητική σπονδυλίτιδα.
Πολυαρθρίτιδες:
Σκεφτείτε κυρίως τη ΡΑ (συμμετρικές αρθρίτιδες στις μικρές αρθρώσεις, κυρίως τις ΜΚΦ-, ΕΜΦ-, ΜΤΦ-αρθρώσεις, πρωινή δυσκαμψία > 30 λεπτών), αιμοχρωμάτωση, ψωριασική αρθρίτιδα (ιδιαίτερα στις ΑΜΦ-αρθρώσεις, ακόμη και δακτυλίτιδες, ενθεσίτιδες, προβλήματα σπονδυλικής στήλης), ηπατίτιδα C, ΙΦΝΕ.
Πάντα να συμπεριλαμβάνετε τη σηπτική αρθρίτιδα στη διαφορική διάγνωση.
Οίδημα, αύξηση θερμοκρασίας, πόνος, έκπτωση κινητικότητας της άρθρωσης. Η εξέλιξη των ενοχλήσεων διαρκεί από ώρες μέχρι ημέρες.
Σε σηπτική αρθρίτιδα συχνά υπάρχει πυρετός και επίδραση στη γενική κατάσταση.
Ένα ομοιόμορφα οιδηματώδες δάκτυλο χεριού ή ποδιού (‘’δάκτυλο χεριού/ποδιού σαν λουκάνικο’’) συνηγορεί για σπονδυλαρθρίτιδα ή ψωριασική αρθρίτιδα.
Σε ψωριασική αρθρίτιδα μπορεί να εμφανιστεί τόσο ολιγο- όσο και πολυαρθρίτιδα, συχνά αρθρίτιδα ΑΜΦ-αρθρώσεων.
Ορισμένες φορές ακόμη και αγκυλοποιητική σπονδυλίτιδα με φλεγμονώδες άλγος της σπονδυλικής στήλης.
Αρθρίτιδα των αρθρώσεων γύρω από το στέρνο (πλευροστερνικές, στερνοκλειδικές αρθρώσεις, όπως και αρθρώσεις μεταξύ λαβής στέρνου και στέρνου) ερμηνεύεται ως σπονδυλαρθρίτιδα.
Πάντα εκείνο που προέχει είναι να αποκλειστεί η σηπτική αρθρίτιδα!
Ιστορικό.
Να συμπεριλαμβάνεται η φαρμακευτική αγωγή, που παίρνει ο ασθενής κατά τη λήψη του (ιστορικού).
Κλινική εξέταση:
ΩΡΛ/κή αντικειμενική εξέταση, μυκόπλασμα; Προηγούμενη ίωση;
Σημεία ψωρίασης (δέρματος, πρωκτικής σχισμής, ομφαλού, τριχωτού κεφαλής, νυχιών);
Σε τυπική ψωριασική αρθρίτιδα (οιδηματώδεις ΑΜΦ-αρθρώσεις, ίσως οίδημα διαφορετικής άρθρωσης, ενθεσίτιδες καταφύσεων περιφερικών μυών) και κληρονομικότητα.
Στην ψωρίαση (με τα τελευταία παραπάνω) μπορεί να μπει η διάγνωση ακόμη και σε απουσία δερματικών συμπτωμάτων (‘’ψωριασική αρθρίτιδα sine psoriasis’’). Ιστορικό κοιλιοκάκης;
Εργαστηριακός έλεγχος:
CRP, Hb, λευκοκύτταρα, τύπος λευκών, ΤΚΕ, ουρικό οξύ-ορ. και στικ ούρων.
Ίσως εργαστηριακός έλεγχος σχετικά με γονόκοκκο, χλαμύδια, μπορέλια, μυκόπλασμα και καλλιέργεια κοπράνων.
Αν η γενική κλινική εικόνα συνηγορεί για ρευματοειδές νόσημα, γίνεται έλεγχος των αντι-CCP (αντισώματα κατά του κυκλικού κιτρουλλινικού πεπτιδίου), ίσως ΑΝΑ.
Ακτινογραφία, για να αποκλειστεί κάκωση οστών σε τραυματισμό.
Το υπερηχογράφημα μπορεί να αποκαλύψει πολλαπλασιασμό αρθρικού υγρού και να γίνει διαφοροποίηση από θυλακίτιδες και άλλες κακώσεις μαλακών μορίων.
Σε ύδρωπα αρθρική παρακέντηση, η οποία, όσο αφορά την άρθρωση του γόνατου, για να διενεργηθεί, όσο πιο εύκολα γίνεται, εκτελείται από την εξωτερική πλευρά στο ύψος των πάνω ορίων της επιγονατίδας.
Για να γίνει αυτό, χρειάζεται μεγάλη σύριγγα (προηγείται τομή με νυστέρι, ώστε να αποφευχτεί μετακίνηση δερματικού τεμαχίου μέσα στην άρθρωση) ή με σωληνάριο κενού.
Ελέγξτε το επίπεδο γλυκόζης του αίματος για σύγκριση με εκείνο του αρθρικού υγρού (χαμηλή γλυκόζη αρθρικού υγρού σημαίνει βακτηριδιακή λοίμωξη λόγω του ότι τα βακτηρίδια καταναλώνουν γλυκόζη από το αρθρικό υγρό).
Μικροσκοπική εξέταση με πολωμένο φως αναφορικά με ουρικό οξύ και πυροφωσφορικούς κρυστάλλους.
Σε εκ των προτέρων υποψία σηπτικής αρθρίτιδας χρειάζεται επείγουσα παραπομπή σε νοσοκομείο και η αρθρική παρακέντηση διενεργείται εκεί.
Σε φλεγμονώδες ρευματοειδές νόσημα, που εκδηλώθηκε πρόσφατα (όπως π.χ. ψωριασική αρθρίτιδα, αγκυλοποιητική σπονδυλαρθρίτιδα), η εκτίμηση πρέπει να γίνεται από ρευματολόγο.
Αντιδραστική αρθρίτιδα:
Η λοίμωξη συχνά έχει θεραπευτεί.
Γι’ αυτό τα αντιβιοτικά δεν προσφέρουν σχεδόν τίποτα.
Αν η λοίμωξη επιμένει, όπως από γονοκόκκους, χλαμύδια κτλ, φυσικά και χορηγούνται αντιβιοτικά.
Το 90% των αντιδραστικών αρθρίτιδων θεραπεύεται αυτόματα, αλλά ορισμένες φορές προκαλεί επίμονες ενοχλήσεις για χρόνια.
Μπορείτε να δοκιμάσετε την αποτελεσματικότητα του ΑΣΟ, των ΜΣΑΦ, όπως και ελαστικού επιδέσμου + της φυσιοθεραπείας.
Η κύστη Baker μπορεί να αντιμετωπιστεί θεραπευτικά με κορτιζονούχο διάλυμα στην άρθρωση του γονάτου
(2 ml μεθυλπρεδνιζολόνης + 3 ml Μεπιβακαῒνης 10 mg/mL, ανακατεμένο).
Σηπτική αρθρίτιδα:
Επείγουσα παραπομπή σε νοσοκομείο.
Αν η απόσταση της διακομιδής είναι μεγάλη, παραγγέλλεται αμέσως καλλιέργεια αίματος και αρθρικού υγρού παρακέντησης και ξεκινάει χορήγηση αντιβιοτικών σε συνεννόηση με λοιμωξιολόγο.
Διάφορες άλλες αρθρίτιδες:
Συμπτωματική θεραπεία με ΜΣΑΦ.
Όσο αφορά την ψωριασική αρθρίτιδα, η οποία δεν ανταποκρίνεται επαρκώς σε σκευάσματα-ΜΣΑΦ, μπορεί να φανεί χρήσιμη η χορήγηση μεθοτρεξάτης ή αναστολέα-TNF διαμέσου ρευματολόγου.
Φαρμακευτική αγωγή
ΑΣΟ.
ΜΣΑΦ:
Δικλοφαινάκη | Ιβουπροφαίνη | Ναπροξένη | Κετοπροφαίνη.
Στεροειδές:
Μεθυλπρεδνιζολόνη 2 ml (ίσως + 3ml Μεπιβακαῒνης 10 mg/mL ανακατεμένο) | Ακετονίδιο τριαμσινολόνης.
Καταστροφή ιστών.
Αποτελείται από ποικίλου βαθμού φλεγμονώδη, συναισθηματικά στοιχεία και φυσιολογικά στοιχεία στρες.
Αρχικά με σαφή εντόπιση.
Συχνά μεταπηδά σε πόνο με πιο διάχυτη μορφή.
Τα φλεγμονώδη στοιχεία προκαλούν σφύζοντα πόνο.
Τα συναισθηματικά στοιχεία προκαλούν φόβο, αυξημένο πόνο.
Οι φυσιολογικές αντιδράσεις του στρες προκαλούν ταχυπαλμία, εφιδρώσεις, μεταβολές της αρτηριακής πίεσης, ίσως λιποθυμία κ.ά.
Αν οι αιτίες του ξαφνικού πόνου είναι προφανείς, για τη θεραπεία ισχύουν όσα αναφέρθηκαν παραπάνω (στο υποκεφάλαιο Πρόλογος/ Εισαγωγή).
Σκεφτείτε το μεγαλύτερο λόγο, που σχετίζεται με τον δυνατό πόνο πρόσφατης έναρξης και τους λόγους, που επανεμφανίζονται μαζί μ’ αυτόν.
Πάρτε το ιστορικό, που σχετίζεται με τον πόνο, τον οποίο προσπαθείτε να ταυτοποιήσετε και συλλογιστείτε πιθανά προειδοποιητικά σημεία:
Από πού προέρχεται ο πόνος, από ποιο όργανο/δομή;
Ο χαρακτήρας του πόνου;
Πόνος ελαφρύς, συνεχής – λοίμωξη/φλεγμονή;
Νεύρο επώδυνο, καυστικό, με κέντρισμα;
Έντονος σφύζων – λοίμωξη/φλεγμονή;
Έντονος και όλο το 24ωρο – κακοήθεια;
Πότε ξεκίνησε ο πόνος και πως – Σιγά σιγά ή πάρα πολύ ξαφνικά;
Τι προκαλεί και αντίστοιχα τι ανακουφίζει τον πόνο;
Σχετίζεται με κάποια συγκεκριμένη ώρα του 24ώρου και/ή κατάσταση;
Έχω κατανοήσει πως αισθάνεται ο ασθενής;
Φαίνεται πιθανή κάποια συσχέτιση του πόνου με προηγούμενη διάγνωσή μου;
Φαίνεται πιο άρρωστος ο ασθενής και πιο επηρεασμένος από συνήθως σε σχέση με τη διάγνωση που είχα κάνει πριν;
Εκφράζει αμφιβολία ο ασθενής ή οι συγγενείς σχετικά με την εκτίμησή μου για το τι συμβαίνει; Μήπως ο ασθενής έχει επισκεφτεί πρόσφατα πολλές φορές γιατρό λόγω του πόνου του;
Σημεία συναγερμού:
– Αν δεν κατανοώ, γιατί υπάρχει πόνος.
– Ο πόνος είναι ασυνήθιστα δυνατός.
– Ο ασθενής και οι συγγενείς εκδηλώνουν σαφή ανησυχία.
– Ο ασθενής είναι πιο επηρεασμένος απ’ ότι αναμένεται φυσιολογικά σε σχέση με τη διάγνωσή μου.
Αρχικά απλές εργαστηριακές εξετάσεις, π.χ. Hb, CRP, θερμοκρασία, κορεσμός οξυγόνου και κλίμακα αξιολόγησης πόνου VAS.
Θεραπεύστε αποτελεσματικά όλα τα συμπτώματα.
Μέγιστη δόση αναλγητικών για κάποιο χρονικό διάστημα, όχι ‘’μόνο σε ανάγκη’’.
Η διάρκεια θεραπείας θα είναι σύντομη.
Γι’ αυτό μπορείτε να επιλέξετε τη χορήγηση φαρμάκων δυνατών και σε πλήρη δραστική δοσολογία.
Ίσως να χρειαστεί επιπλέον χορήγηση υπνωτικών δισκίων για σύντομο χρονικό διάστημα.
Ο τρόπος προσέγγισης (στμ. σχέση γιατρού-ασθενή) είναι ότι ο γιατρός είναι δραστήριος και ο ασθενής πιο δεκτικός ‘’εκείνος που δέχεται την περίθαλψη’’.
* Σε ήπιο/ μέτριο πόνο:
Κατά πρώτο λόγο παρακεταμόλη.
Σε ύπαρξη φλεγμονωδών στοιχείων ΜΣΑΦ, ίσως ως συμπληρωματική αγωγή.
Διαφορετικά σε μη-φλεγμονώδη δυνατό πόνο συστήνεται προσθήκη οπιοειδούς. Χορηγείται για περιορισμένο χρονικό διάστημα, μία/μερικές εβδομάδες.
ΠΡΟΣΟΧΗ, στο ότι δε συστήνεται κωδεῒνη λόγω απρόβλεπτης δράσης της από διαφορές του μεταβολισμού της μέχρι και στο 8% του πληθυσμού είτε χωρίς καθόλου δράση είτε με πολύ ισχυρή δράση!
* Δυνατός πόνος:
Δυνατό οπιούχο, όπως η μορφίνη για κάποια/κάποιες εβδομάδες.
Η βασική θεραπεία περιλαμβάνει παρακεταμόλη και/ή ΜΣΑΦ για μια/μερικές εβδομάδες.
Το βακτηρίδιο Chlamydia Psittaci.
Συνηθισμένη σε πτηνά.
Στον άνθρωπο μεταδίδεται διαμέσου των κλουβιών, το καθάρισμα υδρορροών κτλ.
Εικόνα παρόμοια με γρίπης με μυαλγία και κεφαλαλγία, ρίγος κτλ.
Όχι σπάνια πνευμονία με ήπια συμπτώματα του αναπνευστικού.
Ορισμένες φορές μηνιγγίτιδα και επίδραση στο ήπαρ.
Χρόνος επώασης 1-2 εβδομάδες.
Πτηνά στην οικία; Επαφή με άγρια πτηνά;
Ορολογικός έλεγχος, τόσο οξεία, όσο και βραδεία, στη φάση της ανάρρωσης αντισωματική απάντηση.
Εξέταση-PCR, α/α πνευμόνων, ίσως ανεβασμένες τιμές των παραμέτρων του ήπατος.
Τετρακυκλίνη, εναλλακτικά ερυθρομυκίνη. (Νόσημα υποχρεωτικής δήλωσης στη Σουηδία.)
Φαρμακευτική αγωγή
Αντιβιοτικά
Ερυθρομυκίνη.
Τετρακυκλίνη: Δοξυκυκλίνη.
Βλέπε επίσης και τα υποκεφάλαια Επιδιδυμίτιδα, Σκληρίες οσχέου και Συστροφή όρχεος στο παρόν κεφάλαιο.
Φλεγμονή του όρχεως.
Ασυνήθιστη η συννόσηση σε και με εμβολιασμό παρωτίτιδας, ασυνήθιστη αιτία οι βακτηριακοί παράγοντες.
Στην πράξη τη συναντά κανείς μόνο μαζί με παρωτίτιδα, οπότε καταλείπει ατροφία όρχεων (απώλεια του βλαστικού επιθηλίου με διατήρηση της παραγωγής τεστοστερόνης).
Σε αμφοτερόπλευρη παρωτίτιδα-ορχίτιδα = στειρότητα.
Οίδημα και ευαισθησία των όρχεων.
Συστροφή όρχεως, όγκος, επιδιδυμίτιδα, συστροφή υδατίδας κύστης Morgagni.